Presidenti i Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, ka thënë se është arritur një marrëveshje kornizë për t’i ndalur luftimet në Lindjen e Mesme, për ta rihapur Ngushticën e Hormuzit dhe për t’i dhënë fund bllokadës amerikane ndaj porteve iraniane.

“Marrëveshja me Republikën Islamike të Iranit tani është e kompletuar”, shkroi Trump në Truth Social duke njoftuar marrëveshjen të dielën vonë, e cila do ta hapë një periudhë 60-ditore për të mundësuar bisedime për një marrëveshje më të hollësishme për paqe midis Uashingtonit dhe Teheranit.

Kryeministri i Pakistanit, Shehbaz Sharif – vendi i të cilit ka vepruar si ndërmjetës mes Uashingtonit dhe Teheranit – konfirmoi se është arritur marrëveshja për paqe dhe se ceremonia e nënshkrimit është planifikuar të mbahet më 19 qershor në Zvicër.

Edhe Irani e konfirmoi arritjen e marrëveshjes.

Zëvendësministri i Jashtëm i Iranit, Kazem Gharibabadi, tha të hënën se “është shpallur përfundimi i përhershëm dhe i menjëhershëm i luftës në të gjitha frontet, përfshirë Libanin”.

Ai shtoi se Ngushtica e Hormuzit do të rihapet më 19 qershor pas nënshkrimit zyrtar të marrëveshjes.

Nëse marrëveshja përfundimtare nënshkruhet vërtet, ajo do të përbënte hapin më të madh drejt përfundimit të konfliktit në Lindjen e Mesme, i cili shpërtheu më 28 shkurt kur SHBA-ja dhe Izraeli nisën sulme ajrore kundër Iranit.

“Kjo marrëveshje e madhe do të sjellë paqe dhe siguri në gjithë rajonin”, shkroi Trump.

“Me hapjen e Ngushticës pas nënshkrimit të marrëveshjes të premten [19 qershor], për qëllime të pastrimit të minave, nafta do të rrjedhë sërish në të dy drejtimet për rajonin dhe botën”, shtoi ai.

Agjencia shtetërore iraniane e lajmeve, Mehr, publikoi ato që tha janë hollësitë e memorandumit të mirëkuptimit me 14 pika, duke thënë se ai parashikon 60 ditë bisedime lidhur me çështjet bërthamore dhe heqjen e plotë të sanksioneve ndaj Teheranit.

Trump ka theksuar se thelbi i marrëveshjes gjithëpërfshirëse për paqe do të jetë garantimi se Irani nuk do të zhvillojë kurrë armë bërthamore dhe se Ngushtica e Hormuzit do të mbetet e hapur për qarkullimin e lirë të anijeve.

Më herët, Reuters citoi një zyrtar të lartë iranian të ketë thënë se, sipas draftit të marrëveshjes, Shtetet e Bashkuara do të pajtohen të lirojnë asete të ngrira iraniane në vlerë të 25 miliardë dollarëve, ndërsa Teherani do të angazhohet të mos prodhojë ose sigurojë armë bërthamore.

Zyrtari tha se Irani është pajtuar ta ruajë status quo-në bërthamore, përfshirë mospasurimin e uraniumit dhe moszgjerimin e synimeve bërthamore, derisa të arrihet një marrëveshje përfundimtare.

Agjencia e lajmeve Fars – e cila është e afërt me Korpusin e Gardës Revolucionare Islamike – tha se “është vendosur që trafiku detar nëpër Gjirin Persik të rregullohet nga Irani në bashkërendim me Omanin”. Kjo bien ndesh me deklaratat e mëparshme të Trumpit.

Komanda ushtarake iraniane e shpalli marrëveshjen e paqes si fitore për vendin.

Trump kishte deklaruar më herët për gazetën Wall Street Journal se marrëveshja do të nënshkruhej ose elektronikisht nga ai vetë ose nga nënpresidenti JD Vance.

Më vonë, Vance tha se planifikon të marrë pjesë në nënshkrimin e marrëveshjes në Gjenevë dhe se është “e mundur” që edhe Trumpi të jetë i pranishëm.

Luftë më e gjerë në Lindjen e Mesme

Pas sulmeve fillestare ajrore kundër Iranit në fund të shkurtit, lufta më pas u përhap në gjithë Lindjen e Mesme, pasi Teherani u kundërpërgjigj me sulme me dronë dhe raketa kundër aleatëve amerikanë në Gjirin Persik.

Një konflikt paralel shpërtheu në Liban, ku Izraeli goditi bastionet e grupit militant Hezbollah, i cili kishte lëshuar raketa përtej kufirit drejt Izraelit.

Hezbollahu, i cili mbështetet nga Irani dhe kontrollon pjesë të mëdha të Libanit jugor, konsiderohet organizatë terroriste nga SHBA-ja, ndërsa Bashkimi Evropian ka futur në listën e zezë krahun e tij ushtarak, por jo degën politike.

Irani ka këmbëngulur që përfundimi i luftimeve në Liban të përfshihet në marrëveshje. Izraeli, ndërkohë, ka vazhduar ofensivën e tij kundër Hezbollahut në Libanin jugor.

Marrëveshje për paqe rrezikohej të dështonte të dielën, pasi Izraeli goditi përsëri shënjestra të Hezbollahut në Liban.

Megjithatë, Gharibabadi tha se një nga kushtet për të mos u kundërpërgjigjur ishte tërheqja e Izraelit nga Libani jugor.

Në të kaluarën, Izraeli është zotuar për vazhdimin e ofensivës kundër Hezbollahut dhe krijimin e një zone të sigurisë në Liban, gjë që shpesh e ka zemëruar Trumpin, i cili publikisht e ka kritikuar kryeministrin izraelit, Benjamin Netanyahu, për sulmet ushtarake.

Izraeli nuk e komentoi menjëherë njoftimin për marrëveshjen e paqes.

Perëndimi kërkon hapjen e Hormuzit dhe një marrëveshje bërthamore

Liderët perëndimorë përshëndetën marrëveshjen SHBA-Iran dhe deklaruan se Ngushtica e Hormuzit duhet të jetë e hapur për lundrim pa tarifa dhe se Teherani nuk duhet të zotërojë kurrë armë bërthamore.

Presidenti francez, Emmanuel Macron, i cili do ta mirëpresë samitin e G7 të hënën, tha se marrëveshja “duhet të lejojë rihapjen urgjente dhe pa kushte të Ngushticës së Hormuzit, të cilën misioni ndërkombëtar i krijuar me Mbretërinë e Bashkuar është gati ta mbështesë”.

“Mjetet janë në dispozicion dhe gati për t’u angazhuar. Rikthimi i trafikut detar, pa kufizime ose tarifa, është kusht thelbësor për stabilitetin rajonal dhe ekonominë globale”, shtoi ai.

Kryeministri britanik, Keir Starmer, tha se “jemi të qartë se liria e lundrimit pa tarifa duhet të rikthehet tani në Ngushticën e Hormuzit”, duke shtuar se “Irani nuk duhet të ketë kurrë armë bërthamore”.

Sekretari i Përgjithshëm i Kombeve të Bashkuara, Antonio Guterres, e mirëpriti marrëveshjen si një “hap jetik” drejt zgjidhjes së luftës në Lindjen e Mesme.

Demokratët amerikanë thanë se i mirëpresin përpjekjet diplomatike, por se po presin hollësi konkrete të marrëveshjes para se të vendosin nëse do ta mbështesin atë apo jo.

Përfaqësuesi Gregory W. Meeks, demokrati më i lartë në Komitetin e Punëve të Jashtme të Dhomës së Përfaqësuesve, tha në një deklaratë se “kushtet e marrëveshjes, jo njoftimi për shtyp, do të përcaktojnë nëse ajo i shërben interesave amerikane”.

“Çdo marrëveshje përfundimtare duhet të jetë e qëndrueshme, e zbatueshme, transparente dhe subjekt i mbikëqyrjes rigoroze nga Kongresi. Populli amerikan meriton më shumë sesa njoftime të paqarta ose propagandë politike”, tha ai.

Senatori republikan Lindsey Graham, një mbështetës i zëshëm i Trumpit dhe kritik i ashpër i regjimit në Teheran, tha se ishte “i gëzuar” kur dëgjoi për marrëveshjen kornizë, por se po priste hollësitë e plota.

“Jam i lumtur të dëgjoj se memorandumi i mirëkuptimit me Iranin për të lejuar hapjen e Ngushticës së Hormuzit është arritur. Do të ndjek nga afër negociatat pasuese lidhur me programin bërthamor të Iranit dhe çështje të tjera”, shkroi ai në X.

“Jam disi i shqetësuar se mënyra se si Irani e sheh marrëveshjen duket e ndryshme nga ajo që po pretendon ekipi amerikan”, shtoi ai.

| Radio Evropa e Lirë

Presidenti amerikan, Donald Trump ka konfirmuar se Shtetet e Bashkuara do të krijojnë një bllokadë që ua pamundëson anijeve hyrjen dhe daljen prej porteve iraniane.

Sipas tij, bllokada do të funksionalizohet më 13 prill, në orën 10:00, sipas kohës lindore.

Duke e bërë të ditur lajmin për bllokadë, Komanda Qendrore e SHBA-së, e cila është përgjegjëse për të gjitha forcat ushtarake amerikane në Lindje të Mesme, ka thënë se bllokada do të vlejë ndaj anijeve të të gjitha shteteve “pa asnjë dallim”, dhe kështu ato nuk do të mund të hyjnë dhe as të dalin prej porteve iraniane dhe brigjeve detare në “Gjirin Arab” – të njohur edhe si Gjiri Persik – si dhe Gjirin e Omanit.

Komanda Qendrore nuk ka dhënë më shumë hollësi për bllokadën, përfshirë të dhënat se sa anije amerikane do të angazhohen në këtë drejtim, por vetëm që do të vlejë për anijet që synojnë të hyjnë dhe dalin nga Irani.

Prej nisjes së konfliktit mes Shteteve të Bashkuara dhe Izraelit, në njërën anë, dhe Iranit, në anën tjetër, Teherani e ka bllokuar gjithë trafikun detar në Ngushticën e Hormuzit, duke ndikuar në rritje të mprehtë të çmimeve të energjisë.

Irani ka bërë të ditur edhe se do të nisë të vendosë taksë për anijet që synojnë të kalojnë nëpër atë ngushticë jetike për furnizimet globale me naftë.

Njoftimi prej SHBA-së ka ardhur pas dështimit të bisedimeve me palën iraniane për t’i dhënë fund luftës së nisur më 28 shkurt.

Nënpresidenti amerikan, JD Vance e ka udhëhequr delegacionin amerikan në negociatat që kanë zgjatur mbi 21 orë në Islamabad të Pakistanit.

“Lajmi i keq është që nuk kemi arritur një marrëveshje. Mendoj që është lajm më i keq për Iranin sesa që është lajm i keq për SHBA-në”, ka thënë ai shkurt për mediat pas përfundimit të takimit.

Ambiciet bërthamore të Iranit besohet t’i kenë dominuar bisedimet, ndonëse Vance ka thënë se në agjendë kanë qenë edhe çështje tjera madhore, përfshirë ngrirjen e aseteve dhe tensionet më të gjera në Lindje të Mesme.

| Radio Evropa e Lirë

Armëpushimi i brishtë si duket po respektohet disa orë pasi Shtetet e Bashkuara dhe Irani u pajtuan për të, teksa anijet po lëvizin përmes Ngushticës së Hormuzit dhe bombardimet janë ndalur për herë të parë në më shumë se një muaj.

Udhëheqësit nga e mbarë bota – përfshirë edhe tregjet financiare dhe të energjisë – më 8 prill mirëpritën armëpushimin, teksa shpresojnë se ai do të çojë në një zgjidhje diplomatike për t’i dhënë fund luftës, ndonëse ka pasur disa raportime për sulme ajrore të kryera nga Izraeli dhe Irani.

“Presidenti i Shteteve të Bashkuara më ka thënë mua, dhe i ka thënë të gjithë ekipit negociator – sekretarit të Shtetit, Marco Rubion, dhe të dërguarit të posaçëm, Steve Witkoff – ‘Shkoni dhe punoni me mirëbesim për të arritur një marrëveshje’”, tha nënpresidenti amerikan, JD Vance, gjatë pjesëmarrjes në një ngjarje në Budapest.

“Ai nuk ka durim. Është i paduruar për të bërë përparim. Na ka thënë të negociojmë me mirëbesim dhe mendoj se nëse ata negociojnë me mirëbesim, do të jemi në gjendje të gjejmë një marrëveshje. Por, kjo është një ‘nëse’ e madhe dhe, në fund varet nga iranianët se si do të negociojnë. Shpresoj që të marrin vendimin e duhur”, shtoi Vance.

Uashingtoni dhe Teherani u pajtuan më 7 prill për një armëpushim dyjavor, të ndërmjetësuar nga Pakistani, duke u tërhequr nga përshkallëzimi për t’u dhënë kohë dy palëve të negociojnë një marrëveshje paqeje.

“SHBA-ja do të punojë ngushtë me Iranin, për të cilin kemi përcaktuar se ka kaluar në atë që do të jetë një ndryshim shumë produktiv i regjimit”, tha Trump në rrjetet sociale më 8 prill.

Islamabadi do të ndërmjetësojë negociatat e drejtpërdrejta mes dy vendeve më 10 prill.

Trump, që më 7 prill shkroi se “një civilizim i tërë do të vdesë sonte” nëse Irani nuk arrin një marrëveshje, shkroi në rrjetet sociale se ka pranuar një propozim 10-pikësh nga Teherani dhe se ai beson se “është një bazë mbi të cilën mund të punohet për të negociuar”.

Iranianët janë shprehur të lehtësuar, por njëkohësisht të shqetësuar pasi SHBA-ja dhe Irani njoftuan për marrëveshjen, që parasheh ndaljen e armiqësive për dy javë. Pas më shumë se pesë javë sulme ajrore, disa iranianë thonë se presin ditë të vështira përpara, me infrastrukturë të shkatërruar, por gjithashtu duan që Qeveria e tyre të rivendosë të drejtat themelore dhe të lirojë të burgosurit politikë.

“Jam i lumtur që ka një armëpushim, por nuk do të qetësohem derisa të ketë paqe të qëndrueshme”, tha një burrë nga brenda Iranit në një mesazh dërguar Radios Farda të Radios Evropa e Lirë.

“E di se na presin ditë të vështira. Infrastruktura është shkatërruar dhe autoritetet me gjasë do të bëhen më të dhunshme, por ne duhet të qëndrojmë të bashkuar dhe të distancohemi nga nxitësit e luftës”.

Trump nuk dha detaje për propozimin iranian, por shtoi se marrëveshja varet nga fakti nëse Teherani lejon kalim të papenguar të anijeve në Ngushticën e Hormuzit, një rrugë kyç detare përmes së cilës kalon rreth 20 për qind e naftës dhe gazit në botë.

Sipas të dhënave nga monitoruesi detar MarineTraffic, deri në mesditë dy anije kaluan përmes kësaj rruge ujore.

“Shenjat e para të aktivitetit të anijeve po shfaqen në Ngushticën e Hormuzit pas njoftimit për armëpushim, që përfshin një rihapje të përkohshme të kësaj rruge strategjike për të mundësuar negociatat”, thuhet në një postim të këtij monitoruesi në X, duke theksuar se një anije transportuese me pronësi greke dhe një anije me flamur liberian kanë kaluar tashmë përmes ngushticës.

Ministri i Jashtëm iranian, Abbas Araqchi, konfirmoi përmes një postimi në X se nëse sulmet kundër Iranit ndalohen, forcat e armatosura iraniane “do të ndalin” sulmet hakmarrëse ndaj caqeve në mbarë Lindjen e Mesme.

“Gjatë dy javëve, do të jetë i mundur kalimi i sigurt përmes Ngushticës së Hormuzit përmes koordinimit me forcat e armatosura të Iranit dhe duke pasur parasysh kufizimet teknike”, shkroi ai.

Izraeli tha se e mbështet vendimin e presidentit Trump për të ndalur sulmet ndaj Iran për dy javë, me kusht që të rihapet menjëherë Ngushtica e Hormuzit dhe të ndalen sulmet ndaj SHBA-së, Izraelit dhe vendeve të tjera në rajon.

Por, deklarata, e publikuar nga zyra e kryeministrit izraelit, Benjamin Netanyahu, tha se armëpushimi nuk përfshin Libanin, gjë që bie ndesh me një deklaratë të mëhershme të kryeministrit të Pakistan, Shehbaz Sharif.

Agjencia shtetërore e lajmeve e Libanit, raportoi për sulme të reja izraelite në jug të vendit, përfshirë granatime dhe një sulm ajror në mëngjes ndaj një ndërtese pranë një spitali, ku u vranë katër persona.

Për më tepër, ushtria izraelite lëshoi paralajmërime urgjente për banorët, duke thënë se planifikonte të sulmonte në jug të Libanit.

Ndërkohë, shtetet e Gjirit, Kuvajti dhe Emiratet e Bashkuara Arabe raportuan për sulme të reja në territorin e tyre.

| Radio Evropa e Lirë