Connect with us

Verified

VERIFIED – Drejtësia – Episodi 1

Published

on

Në kohën e internetit dhe zhvillimit të teknologjisë, shpesh përballemi me lajme jo të vërteta, sidomos në rrjetet sociale. Dezinformatat dhe lajmet e rreme janë prezent jo vetëm në Kosovë, por ato kanë pushtuar edhe gjithë botën. Megjithatë, shtetet po ndërmarrin hapa drejt parandalimit dhe luftimit të këtyre dukurive.

Mustafë Tahiri, kryetar i Gjykatës Themelore të Ferizajt, thotë se shumica e lajmeve të rreme po vijnë nga faqe të rrjeteve sociale të cilat nuk dihet se kush i ka në posedim.

Mustafë Tahiri – Kryetar i Gjykatës Themelore të Ferizajt:

Kosova si shtet i ri dhe me demokracinë në zhvillim, vlerësohet se ka ligje do të thotë mjaft të mira dhe në harmoni do të thotë edhe me praktika dhe standardet ndërkombëtare. Megjithatë për luftimin e këtyre dukurive është e nevojshme pikë së pari një vetëdijesim i qytetarëve, do të thotë në marrjen e informacioneve dhe mundësinë e ofrimit të këtyre informacioneve që kanë përmes internetit sepse ne e dimë që informimi është një… me thanë një nevojë elementare e çdo e çdo qytetari, e çdo njeriu dhe shumicën e këtyre informatave qytetarët i marrin përmes mediave, qoftë ato të shkruara apo edhe elektronike dhe mundësia e marrjes tyre lajmeve të rreme nga ana e internetit është shumë shumë e madhe, qysh është e madhe edhe mundësia për ta plasuar ndonjë lajm të rremë përmes internetit. Zhvillimi i teknologjisë, në veçanti interneti, do të thotë ka mundësuar dhe ka lehtësuar, mund të them kështu përhapjen e shpejtë të lajmeve e nganjëherë edhe të këtyre lajmeve të që përbëjnë lajme të rremë apo dezinformata shumica e këtyre personave dhe mediave janë që përhapin lajme të rreme, janë mediat të panjohura në atë kuptimin nuk kanë ndonjë adresë të caktuar, nuk kanë ndonjë burim të informatës ku referoheni kështu me radhë dhe mundësia për ta plasuar një lajm të rremë është shumë e lehtë sepse çdo person, i cili do të thotë ka qasje në internet, potencialisht mund edhe të plasojë ndonjë lajm të rremë apo të shpërndajë ndonjë lajm të rremë dhe kjo është do të thotë vështirë tani punën për ta identifikuar do të thotë edhe burimin e asaj informate.

Mustafë Tahiri – Kryetar i Gjykatës Themelore të Ferizajt

Edhe prokurori Fatos Ajvazi thotë se përmes internetit po përhapen me të madhe lajmet e rreme.

Fatos Ajvazi – Prokuror në Prokurorinë Themelore të Ferizajt:

Sa i përket lajmeve të rreme, lajmet e rreme datojnë qysh herët, fillimit të shekullit të njëzetë, në atë kohë veç kur ka fillu publikimi apo shtypja më e madhe e gazetave ditore që kanë qenë, por çka është për me veçu tani me zhvillimin e teknologjisë, zhvillimin e internetit, lajmet e rrejshme apo fake news kanë marrë një hov të madh, për një qëllim të caktuar që është një qëllim që nuk mund ndoshta edhe ne ta definojmë këtë rast se ku është qëllimi i tyre, por dihet që shumica prej tyre ka ndonjë qëllim të përfitimit. Ne i shohim në baza ditore, këto lajme që… si rrjedhin dhe si shpërndahen nëpër media ndryshme, nëpër rrjete ndryshme edhe po ashtu edhe efektet e tyre apo afektimet tek qytetarët të caktuar. Këto zakonisht ë vijnë nga portale të ndryshme që janë të mundshme përmes rrjeteve sociale, përmes internetit. Kjo do të thotë është ai burimi kryesor i këtyre lajmeve të rreme, apo fake news, për arsye se tani teknologjia ka mbërri në atë fazë që mu nuk ka thuajse zgjidhje tjetër, përveçse mjetet e internetit.

Fatos Ajvazi – Prokuror në Prokurorinë Themelore të Ferizajt

Sistemi i drejtësisë në Kosovë ka edhe mekanizmat e vet që i përdor për luftimin e dezinformimit dhe lajmeve të rreme.

Fatos Ajvazi – Prokuror në Prokurorinë Themelore të Ferizajt:

Prokurori shtetit përmes policisë në rastet kur sheh se ka një lajm që ai lajm mund të jetë edhe lajm i rremë, por që ky lajm përbënë një rrezik serioz fizik. qoftë për jetën e njeriut apo edhe jetën në masë të qytetarëve, atëherë është obligim ligjor edhe i prokurorit të shtetit që është ta gjurmojë këtë lajm nga ka ardhur në mënyrë që të sigurohet ky informacion edhe realisht të parandalohet një diçka që mund të ndodhë. Mund me ndodhë ndoshta do të del lajm i rrejshëm, por si mekanizëm ka këto mekanizma ligjore, përmes policisë, përmes misioneve të ndryshmeve, qoftë qeveritare apo edhe institucione tjera joqeveritare, në mënyrë që këto lajme nëse janë dezinformata, atëherë të stopohen aty ku janë, apo nëse janë informata të rregullta apo të drejta, atëherë të vazhdohet edhe thjesht të hetohet ai rast që ka të bëjë me këtë. Kjo përgjegjësi duhet të rrjedhë te secili prokuror, nëse vëren se ka një lajm… pavarësisht se a do të jetë lajm i rremë apo i vërtetë edhe ky lajm paraqet rrezik të madh për jetën e njerëzve, atëherë është obligim ligjor Prokurori i shtetit të veprojë. Por Prokurori i Shtetit, si institucion nuk ka mekanizëm apo task-forcë të veçantë që merret enkas dot me këto lajme, për arsye se është obligim ligjor i çdo prokurori që sheh një lajm të tillë që paraqet rrezik për qytetarët, atëherë të veprojë.

Mustafë Tahiri – Kryetar i Gjykatës Themelore të Ferizajt:

Mekanizmat për luftimin e lajmeve të rreme dhe dezinformatave na e cekëm që është Kodi Penal i Republikës së Kosovës, i cili sanksionon, do të thotë këtë veprën penale, do të thotë nxitja e urrejtjes dhe mosdurimit. Vepër penale e sanksionuar me ligj. Po ashtu si mekanizëm tjetër për parandalim të përhapjes së lajmeve të rreme dhe dezinformatave është Ligji për Shpifjen dhe Fyerjen, këto janë domethënë mekanizma të cilat gjykata në punët i bazohen mbi këto dy ligje dhe, varësisht prej kërkesave, qoftë nga ana e palëve që i drejtohen përmes procedurave civile, qoftë edhe përmes aktakuzave të ngritura nga ana e prokurorit të shtetit. Janë këto dy ligje të cilat gjykata do të thotë shërbehet për t’iu dhënë do të thotë vendimet gjyqësore, qoftë në aspektin penal edhe në atë civil mos të harrojmë që ne si gjykatë domethënë bashkëpunimi mes Prokurorisë së Shtetit dhe gjykatës, po edhe të gjitha institucioneve tjera relevante është i vazhdueshëm, do të thotë në drejtim të bashkëpunimit sa më efektiv dhe efikas, do të thotë për dy institucionet, por edhe institucionet tjera papërjashtuar, do të thotë edhe policinë, shoqërinë civile, mediat e kështu me radhë. Kushtetuta e Republikës së Kosovës do të thotë e ka garantuar lirinë e shprehjes dhe është një e drejtë themelore e garantuar me këtë Kushtetutë megjithatë do të thotë përpos garantimit të lirisë së shprehjes, kushtetuta ka përcaktuar edhe mundësinë e kufizimit të kësaj lirie të shprehjes nga ana e qytetarëve dhe mediave, kur konsiderohet se kjo liri e shprehjes synon apo nxit atë urrejtjen kombëtare, fetare, racore e kështu me radhë. Domethënë është një e drejtë e garantuar, mirëpo ka edhe kufizime, të cilat janë të përcaktuara me kushtetutë. Pra, këto janë ato mekanizmat e ligjeve pozitive, por edhe kushtetuese, të cilat janë dhe ofrojnë mbrojtje qytetarëve nga lajmet e rreme apo dezinformatat, përndryshe do të thotë përveç këtyre mekanizmave ligjor, pozitiv dhe kushtetues, qytetarët kanë edhe mekanizmat tjerë të cilët u ofrojnë mbrojtje do të thotë, siç janë Komisioni i Pavarur i Mediave dhe Këshilli për Mediat e shkruara të cilat janë dy institucione relevante, që kanë për qëllim edukimin apo përmirësimin dhe respektimin e lirisë së fjalës duke i ofruar qytetarëve mbrojtje nga këto lajmet e pavërteta.

Shumica e rasteve të lajmeve të rreme në Kosovë trajtohen përmes Ligjit civil kundër shpifjes dhe fyerjes.

Mustafë Tahiri – Kryetar i Gjykatës Themelore të Ferizajt:

Si në çdo gjykatë edhe në Gjykatën Themelore në Ferizaj, domethënë kemi raste të cilat i trajtojmë sa i përket rasteve që paraqesin palët, kryesisht kërkesat e tyre apo paditë që kanë të bëjnë me shpifjet apo fyerjet përmes publikimeve të lajmeve, qoftë nëpër media, portale të shkruara apo edhe ato vizuale. Gjykata jonë këto raste i trajton duke u bazuar në dispozitat përkatëse ligjore, kryesisht duke u bazuar në Ligjin Civil për shpifjet dhe fyerjet të cilat shumica e këtyre partive apo kërkesave të qytetarëve janë në drejtim të lajmeve apo publikimeve të cilat kanë bërë persona të caktuara në drejtim të personave tjerë dhe pretendojnë që lajme të tilla janë të pavërteta, janë shpifje apo fyerje dhe shfrytëzojnë të drejtën e tyre të garantuar me ligj për t’iu drejtuar gjykatës për të kërkuar dëmin e caktuar sipas ligjit, por gjithmonë këtu duhet t’i plotësojnë ato kushtet ligjore të cilat i përcakton ligji që për t’u dhënë kjo e drejtë paditësi duhet ta provojë, do të thotë me prova dhe fakte, që vërtet ai lajm i publikuar ka paraqitur do të thotë shpifje apo fyerje, për të cilën edhe pretendon. Pas shqyrtimit të këtyre kërkesave, gjykata vendos në bazë të provave dhe jep verdiktin final, që i takon sipas ligjit. të them të drejtën gjatë kësaj periudhe në bazë të të dhënave statistikore të nxjerra nga Zyra e Statistikave, nga viti 2018 deri më tani në Gjykatën Themelore në Ferizaj kemi pasur diku njëzet e tri raste, të cilat qytetarët janë drejtuar kësaj gjykate me kërkesat për paditë, kryesisht për shpifje dhe fyerje. Një numër i madh i tyre janë zgjidhur dhe janë në pritje diku edhe tetë raste të cilat presin epilogun nga kjo gjykatë.

Fatos Ajvazi – Prokuror në Prokurorinë Themelore të Ferizajt:

Paraprakisht duhet të sqaroj një çështje ligjore. Çështja e informatës rreme apo lajmi i të rremë nuk është çështje që e mbulon Kodi Penal i Republikës së Kosovës. Ai nuk përbën në vete vepër penale, për arsye se ekziston një ligj i veçantë që është ligji kundër shpifjeve dhe fyerjeve që e mbulon këtë pjesë dhe e trajton si pjesë të përgjegjësisë civile, përgjegjësisë për kompensim, që ata persona që afektohen me këto lajme do të thotë kanë të drejtën e kërkesës për kompensim ndaj atyre mediumeve apo rrjeteve të ndryshme sociale që janë dhe që e bëjnë publikimin e këtyre lajmeve, por neve si Prokurori duhet në momentin kur një lajm i tillë denoncohet, qoftë nga një medium qoftë nga një qytetar tek organet që janë të autorizuar për ndjekjen e veprave penale dhe zhvillimin e hetimeve, atëherë, nëse kjo informatë del që është informatë e rrejshme, atëherë Prokurori i Shtetit në mënyrë automatike do të fillojë një hetim formal, në këtë rast edhe do ta ndjekë penalisht atë person që e ka dhënë këtë lajm apo këtë informatë të rremë. Sa i përket rasteve, do me thanë kemi shpesh raste që qytetarë të caktuar shkojnë dhe denoncojnë një rast, e inskenojnë një vepër penale kinse ju ka ndodh atyre, apo kinse e ka kryer një person ndaj tyre apo ndaj një personi tjetër. në këtë rast, ne në mënyrë ligjore e kemi obligim që të interesohemi dhe të vazhdojmë në procedura ligjore për ta hetuar këtë rast dhe nëse provohet se ai lajm e ka një rremë, gjithsesi do të vazhdohet procedura ndaj tyre. Nuk kemi persona që janë të njohur, por këto lajme të rreme për arsye se, siç e përmenda edhe më lartë, lajmet e rreme në momentin kur veç janë publiku nëpër rrjete sociale, për përvojën e shtetit, nëse nuk është ndonjë lajm që mund të paraqet rrezik për masën e gjerë, për jetën e tyre do të thotë nuk është një lajm që neve na shqetëson aq shumë, jo që është diçka e këndshme për neve si institucion, por thjesht është diçka që i rregullon një ligj i veçantë që ai ligj nuk hyn në kuadër të kompetencave tona për ta zbatuar.

Mustafë Tahiri – Kryetar i Gjykatës Themelore të Ferizajt:

Lajmi i rremë apo dezinformata, përbën vepër penale dhe lajmi i rremë i publikuar do të thotë trajtohet sipas Ligjit Civil për shpifjet dhe fyerjet. Ne e dimë që Kodi Penal i Republikës së Kosovës ka përcaktuar do të thotë edhe veprën penale, ku përcakton se kushdo që nxit përhapë apo publikisht urrejtje, përçarje dhe mosdurim racor, fetar, etnik, kombëtarë, apo bazuar në orientimin seksual gjinor e kështu me radhë. atëherë përbën vepër penale dhe dënohet sipas ligjit. Ne do të thotë në gjykatën tonë ka pasur disa raste të kalume, aktualisht kemi ndonjë rast që është duke pritur për të marrë epilog, po kryesisht ato raste që i ceka më herët kanë të bëjnë me fushën civile, ku trajtohen në bazë të ligjit civil për ligjin civil për shpifjet dhe fyerjet, atëherë do të thotë këto dy ndahen në dy kategori në fushën penale dhe në atë civile. Në rastet kur lajmi i rremë apo dezinformata do të thotë kryhet edhe konsumon elemente të veprës penale, siç e cekëm më lartë, nxitja e urrejtjes, mosdurimit e kështu me radhë atëherë do të thotë ndjekja penale mund të bëhet në dy forma: me paraqitjen e rastit nga ana e vetë të dëmtuarit para organeve relevante, që thotë policia dhe prokuroria por edhe sipas detyrës zyrtare, do të thotë nga ana e vetë Prokurorit të Shtetit, kur një lajm i tillë që përbën nxitje të urrejtjes apo mosdurimit shfaqet apo publikohet përmes mediave apo televizionit.

Prokurori Ajvazi tregon se institucionet shtetërore, përveç me njëra-tjetrën dhe mediat, ato janë në bashkëpunim të ngushtë edhe me rrjetet sociale, në mënyrë që të luftohen lajmet e rreme dhe dezinformatat.

Fatos Ajvazi – Prokuror në Prokurorinë Themelore të Ferizajt:

Në rastet kur ka ndonjë informatë nga ndonjë portal, që ai portal nuk është i evidentuar në emër të ndonjë subjekti qoftë subjekti juridik, domethënë ndonjë medium apo edhe ndonjë qytetar i caktuar, nëse ky informacion, pavarësisht nëse në fillim nuk duket që është lajm i rrejshëm, apo nëse më vonë do të dalë që është lajm i rrejshëm, në momentin kur ky informacion paraqet një informatë që mund të ketë një rrezik të madh për jetën e njeriut apo jetën e disa personave atëherë Prokurori i Shtetit e ka obligim ligjor që këtë informacion ta gjurmojë. Si gjurmohet ky informacion? Ky informacion gjurmohet përmes Policisë së Kosovës, që është njësi të veçantë i teknologjisë informative apo i krimeve kibernetike që përmes urdhëresës që sigurohet nga ana e gjykatës, atëherë ai informacion nëse është publiku, ta marrim shembull, në një rrjet social, Facebook-u, Viberi apo një rrjet tjetër social, me anë të urdhëresës gjykatës do të kërkohet informacioni nga ai rrjet social edhe në mënyrë automatike duhet të sjellin informata se nga ka rrjedhur ai burim apo ai informacion. Edhe policia në bashkëpunim edhe me Prokurorinë e Shtetit e gjurmojnë dhe identifikojnë se kush është individi që e ka shpërnda informacion dhe në mënyrë ligjore do të fillohen procedurat ndaj atij personi që nëse ai person do të paraqet rrezik apo thjesht është person potencial që do ta kryejë atë vepër që paraqet një rrezik të lartë për jetën e njeriut apo jetën e masës në tërësi.

Tahiri e Ajvazi shpjegojnë që për ndryshimet e nevojshme ligjore sa i përket luftimit të fakenews-it dhe dezinformimit, do të duhet një diskutim i gjerë mes ekspertësh.

Mustafë Tahiri – Kryetar i Gjykatës Themelore të Ferizajt:

Se a ka nevojë, do të thotë për ndryshim apo të ndonjë ligji, siç është ligji për shpifjen dhe fyerjen. Mund të them që ky ligj, i cili është aktualisht në fuqi është një ligj i cili është i krijuar në bazë standardeve dhe praktikave ndërkombëtare. Deri më tani ka funksionuar mirë, por që nga hyrja në fuqi e këtij ligji dhe nuk ka pasur ndonjë plotësim apo ndryshim Por më së miri këtë mund ta japin ekspertët e fushës që merren me këtë çështje, sigurisht për këtë ndoshta do të duhej të nevojitet ndonjë debat pak më i gjerë mes profesionistëve, dhe ato mangësi, nëse eventualisht janë në këtë ligjin aktual, të përmirësohen apo të plotësohen me ndonjë ndryshim ligjor. Në veçanti do të theksoja se një vetëdijesim i qytetarëve në përdorimin e rrjetit të internetit, marrjes së informacioneve, do të duhej të ngritej në atë nivel sa që qytetarët të marrin informacione të sakta sepse na e dijmë që lajmet e rreme dhe publikimi i tyre bëhet në kohë kur janë çështjet apo temat aktuale në zhvillim e sipër si çështjet sociale, ekonomike, politike e kështu me radhë dhe fokusi apo interesimi i qytetarëve për të marrë ato informacione është më i madh dhe më lehtë i besueshëm, për këtë qëllim do të thotë qytetarët duhet të kenë kujdes në marrjen e këtyre informacioneve, sepse shpesh këto paraqesin edhe ndonjë rrezik apo ndikim negativ në shoqërinë në të cilën ne tani jetojmë, në këtë kohën e digjitalizimit apo epokën moderne të internetit.

Fatos Ajvazi – Prokuror në Prokurorinë Themelore të Ferizajt:

Sa i përket çështjes së mbulesës ligjore, tani për tani ekziston një ligj që e mbulon këtë pjesën e lajmeve të rreme. Personat që atakohen nga këto lajme kanë mundësi ligjore që t’i drejtohen organeve kompetente, në këtë rast qoftë Gjykatës apo edhe përmes asociacionit të gazetarëve që këto lajme, thjesht nëse janë publiku të hiqen nga publikimi dhe po ashtu nëse ai person është dëmtu qoftë në aspekt të imazhit të tij personal apo familjar; atëherë edhe ai të kompensohet për atë pjesë që i takon sipas ligjit. Tani për tani ky ligj është i vitit 2008 që nuk ka pësu ndonjë ndryshim deri më tani, por po besoj që ndoshta gjatë këtyre viteve, përmes edhe shoqërisë civile apo edhe rrjeteve të gazetarisë në Kosovë që veprojnë ka mundësi që të bëhet ndonjë ndryshim që thjesht pak a shumë kjo dukuri e lajmeve të rreme do të kufizohet në një minimum. Për arsye se ne e dijmë, është edhe çështje ligjore, me një aspekt, nëse ndonjë lajm, është lajm humor nuk përbën ai ndonjë lajm të rrejshëm, për arsye se edhe gazetari e ka atë mbulesën e vet ligjore, për arsye se ai shkon në atraktivitet apo relaksim të qytetarëve në këtë rast, apo audiencës që e përcjellin atë lajm.

Përveç dënimeve të parapara me ligj, për personat që përhapin lajmet e rreme, vendi ynë ka nevojë edhe për vetëdijesimin e popullatës, në mënyrë që lexuesit të jenë kritikë dhe të kërkojnë burimin e informacionit.

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Verified

VERIFIED – Përmbajtja e paredaktuar e mediave sociale, shqetësuese për shoqërinë – Episodi 9

Published

on

Continue Reading

Verified

Promo – Verified – Episodi 9

Published

on

Continue Reading

Verified

VERIFIED – ”Fake news” po nxit gjuhë të urrejtjes – Episodi 8

Published

on

Continue Reading

Trending