Connect with us

Verified

VERIFIED – Lajmet e rreme dhe dezinformatat në Kosovë – Episodi 2

Published

on

Shumë pajtohen se me zhvillimin teknologjik janë hapur mundësitë për zhvillim më të shpejtë të njerëzimit, megjithatë me teknologjinë e re është lehtësuar rruga edhe për personat që duan të manipulojnë dhe të japin dezinformata e lajme të rreme në shoqëri. Driton Ramadani, gazetar shumëvjeçar dhe sekretar i klubit të gazetarëve nga Ferizaj, “Haki Braha”, thotë se dezinformatat kanë si synim arritjen e qëllimeve të grupeve të caktuara.

Driton Ramadani – Gazetar:

Po mund të them se edhe ne si pjesë e mediumeve të ndryshme që jemi dhe pjesë e portaleve të ndryshme të cilat janë në Kosovë, shpesh mund të shohim se ka lloje të dezinformatave, të cilat janë pjesë e këtyre portaleve apo edhe mediumeve të ndryshme. Me fjalë të tjera, mund të them se nuk përjashtohet mundësia që edhe tek ne të ketë disa dezinformata të cilat janë të përqendruar për çështje të ndryshme të cilat janë në Kosovë. Tek dezinformata, do të thotë edhe ata të cilët e plasojnë këtë dezinformatë, e kanë një qëllim ndoshta të vetin ose të një grupi të caktuar të individëve apo të grupeve të tjera të interesit për të dhënë ndonjë dezinformatë, por kryesisht dezinformata tek ne ka të bëjë me ndonjë çështje politike apo edhe për ndonjë çështje të ndonjë institucioni, sidomos atyre biznesor të cilat, thashë, e kanë interesin e dikujt, por çdokush që dëshiron që t’i ikë këtyre dezinformatave, apo ata që dëshirojnë që i lexojnë apo i përcjellin informacionet, duhet të dinë se edhe kredibilitetin e institucionit të cilin e plason atë informacion. Do të thotë në bazë të kredibilitetit mund të dihet se ai informacion a është i saktë apo nuk është i saktë. Pra, duhet të kemi shumë kujdes edhe në përcjelljen e informacioneve tek portale të ndryshme, të cilat ndoshta hapen vetëm për dy-tri ditë, pastaj mbyllen aktivizohen kohë pas kohe, por që nuk e kanë besueshmërinë dhe informacionin e saktë.

Driton Ramadani – Gazetar

Drejtori i Rrjetit të OJQ-ve, Avonet Kenan Gashi, thotë se lajmet e rreme po përdoren edhe për propaganda politike.

Kenan Gashi – Drejtor i rrjetit të OJQ-ve “AVONET”:

Dezinformimi dhe lajmet e rreme në Kosovë janë jashtëzakonisht të përhapura shumë, që është gjë e keqe dhe fatkeqësisht shpeshherë marrin edhe formën e epiteteve të ndryshme që janë target kategoritë, njerëzit, individët apo kompanitë e ndryshme. Dhe them të drejtën është tejet shqetësuese një çështje e tillë dhe kjo vjen si burim, apo si qëllim i krejt kësaj që dezinformimi krijon një propagandë ndaj një realiteti, ndaj hapjes së një koncepti apo fyerjes, dëmtimit, shantazhit ndaj figurave, individëve, bizneseve. apo edhe ndonjë politikë zbatuese në Republikë të Kosovës, e që krejt këto janë nga grupet e interesit, nga grupet politike dhe që në fakt e rrezikojnë seriozisht një të drejtë publike, që për fat të keq, shpeshherë mund të themi që kanë tingëlluar pozitivisht në një krijim të opinionit më të gjerë nga ai që është në fakt real dhe për fat të keq shoqëria jonë bie pre e këtyre lajmeve të rrejshme, që në fakt e  krijon një pozicion tjetër karshi realitetit dhe them të drejtën në individët, kompanitë edhe ndoshta sfera të ndryshme kanë pasuar keq në qëndrimet e tyre dhe që kanë krijuar edhe imazh të keq saqë janë dëmtuar edhe në forma të ndryshme, por edhe në aspekt material, e mos flasim siç kishte edhe fizikisht nga këto lajme të rrejshme, që në fakt, këto fake news janë çështje që duhet trajtohen më seriozisht dhe që duhet të kenë në luftimin e drejtpërdrejtë edhe nga institucionet.

Kenan Gashi – Drejtor i rrjetit të OJQ-ve “AVONET”:

Gazetari dhe menaxheri i projekteve në organizatën INPO, Rexhep Maloku thotë se shpesh lajmet po transmetohen si gjysmë të vërteta dhe se kjo gjendje nuk është e kënaqshme.

Rexhep Maloku – Gazetar/Menaxher i projekteve në OJQ-në “INPO”:

Ka një thënie të vjetër në gazetari, që thonë historia e gazetarisë është e mbushur me histori edhe të pavërteta. Mirëpo, ajo që ndërlidhet ndoshta me aktualitetin është që ky zhvillim i madh e i hovshëm teknologjik i cili po ndikon në çdo sferë të jetës tonë, qoftë në atë profesionale edhe të përditshme, ka e ka mundësu që në fakt të ketë edhe një lloj fryrjeje të madhe të pavërtetave. Kjo po ndodh për shkak të këtyre faktorëve, për shkak se sot informacioni po ka mundësi të instrumentalizohet e shpeshherë edhe të sillet qëllimshëm, si një dezinformatë për arsye të ndryshme, qoftë politike, qoftë të grupeve të ndryshme, interesave të ndryshme të ngushta sidomos atyre ekonomike, por natyrisht edhe zhvillimeve e rrjedhave të politikës ditore, por ajo që shqetëson më shumë është që në fakt nuk janë se edhe termi lajmi i rremë është një debat i madh i shkencorit teoricient të gazetarisë, të cilët thonë se nuk ka lajm të rremë, sepse nëse është lajm, ajo është lajm që i plotëson ato standarde për të cilat i kemi mësu edhe ju personalisht edhe në Fakultet të Gazetarisë, mirëpo është një njëfarë lloj propagande jo tipike, klasike siç ka qenë dikur, po shfrytëzohen këto mjete që në fakt e kanë, është konsideru që mund të jetë një kohë e artë për gazetarinë, për shkak të lehtësirave që i krijojnë mjetet teknologjike moderne, mirëpo bashkë lexova këto ditë pati një thënie që më la përshtypje me një raport të Kombeve të Bashkuara, për lirinë e shprehjes që ishte hartu, thuhej që gazetaria është nën rrethim, nën rrethim kuptimin e  këtyre keqpërdorimeve dhe abuzimeve që bëhen në baza ditore për interesa të ndryshme.

Rexhep Maloku – Gazetar/Menaxher i projekteve në OJQ-në “INPO”

Gashi, Maloku e Ramadani thonë se qytetarët duhet të vetëdijësohen në mënyrë që të vërejnë lajmet e pavërteta.

Kenan Gashi – Drejtor i rrjetit të OJQ-ve “AVONET”:

Për fat të keq, ne e kemi një vetëdijeje jo të mirë të qytetarëve në nivelin e kënaqshmërisë për të luftuar këto lajme të rrejshme sa që pre, janë pre e shpeshherë i këtyre lajme që pajtojnë dhe diskutojnë dhe trajtojnë edhe nivelin më të lartë nuk përjashtojmë në raste edhe deputetët, ministrat që me lajmi fake news apo lajmi të rrejshëm janë diskutimet e tyre dhe kanë një herë marrin veprime karshi këtyre lajmeve, që për fat të keq ne i konsiderojmë që deputetët apo zyrtarët e lartë të shtetit duhet ta trajtojnë seriozisht një qështje të tillë dhe duhet të krijojnë fushata dhe forma për të parandaluar një çështje të tillë. Ne, si shoqëri civile, në këtë rast si AVONET kemi iniciuar disa raste për disa prej faqeve të cilën kanë sulmuar apo kanë dhënë epitete të ndryshme, si mua personalisht ashtu organizatës por edhe të grupeve të ndryshme që kanë qenë në sulm dhe për neve është një rrezikshmëri, sepse nganjëherë edhe sulmi edhe kërcënimi vjen nga këto lajme të rrejshme, nga këto faqe të rrejshme Dhe për fat të keq, mund të ketë pasoja të ndryshme edhe nga uljen e epiteteve dhe shumë të tjera, sepse flasin gjëra që nuk qëndrojnë dhe që e kërcënojnë dhe e ngrisin shqetësimin edhe në familje, edhe në individë, po edhe në shoqëri që kryejnë imazh sepse qytetarët nuk e dinë çka është e vërteta karshi një lajmi të rrejshëm apo një postimi të të rrejshëm që i shkakton edhe dëme të pariparueshme dhe dëmet që e ulin imazhin dhe reputacionin e individit, të organizatës apo ndoshta edhe vetë një realiteti.

Rexhep Maloku – Gazetar/Menaxher i projekteve në OJQ-në “INPO”:

Në shoqëritë post-konfliktuale, domethënë përgjithësisht, prirjen më lehtë, të jenë të themi target ose edhe bijnë më lehtë në atë kurthin e teorive, konspiracioneve, e planeve, komploteve të ndryshme, të cilat vetëm një fantazi i goxha e shfrenu ne mund t’i hartoj ato mendime e plane. Megjithatë, ne duke pas parasysh që nuk e kemi pas ndoshta edhe atë formimin e duhur socio-kulturor si shoqëri për shkak të rrethanave historike e kemi pas paksa të vështirë edhe kjo liri e pakufishme, sidomos që u ofru me me rrjetet sociale, ne e kemi pa edhe në tema qoftë që janë tepër ndoshta jo fort madhore në kuptimin e interesave të vendit ose një komuniteti të caktum po po përdoren me lehtësi nëpërmjet këtyre mediumeve, platformave e sidomos kemi parë viteve të fundit një polarizim, madje në momente të caktume dhe në fushata militante virtuale, ku denigrohen, etiketohen ose edhe banalizohen personalitete e zhvillime të ndryshme që dashtë e pa dashtë e polarizojnë shoqërinë.

Driton Ramadani – Gazetar:

Informacioni apo plasimi i çdo informacioni i cili bëhet domethënë mund ta ketë negativitetin e vet, sepse ka shumë persona ndoshta që ndoshta e lexojnë atë informacion dhe nuk i intereson, por ndoshta në qoftë se bëhet, do të thotë pastaj reagimi ndaj atij informacioni, por në nëse mund të them kështu në kokat e tyre ngulitet ai informacion të cilin e kanë lexuar. Por, gjithsesi duhet theksuar se të gjithë ata persona që… apo të gjithë ata lexues, të gjithë ata ndjekës që dëshirojnë do të thotë ta kenë burimin e sigurt, duhet t’i kenë disa njohuri rreth asaj se sa është besueshmëria e informacionit, duke ditur se nga ka rrjedhur ai informacion, kush janë do të thotë personazhet apo institucionet që e kanë dhënë atë informacion apo si shpesh ndodhë në një ndonjë informacion thuhet se sipas burimeve tona, pastaj sipas burimeve tona brenda një institucioni, duke mos e cituar asnjë asnjë burim të drejtpërdrejtë. Në këto momente kur s’kemi citime të burimeve, atëherë ne duhet të kemi automatikisht rezervën tonë por edhe qytetarët, të cilët i përcjellin këto informacione, duhet ta kenë rezervën e tyre se a është i saktë ky informacion. Tash po dal në rolin e qytetarit e marrim informacionin, e lexojmë, i besojmë, dhe nuk arrijmë ndoshta pse të mos i paraqitemi organit kompetent rreth kësaj çështje, këto që ne edhe si qytetarë duhet të vetëdijesohemi që raste të tilla t’i denoncojmë në organet kompetente sepse ato e kanë mekanizmin e vet të cilit mund ta dinë burimin nga ka ardhur ajo informacion  po e them që çdo informacion i rrejshëm jashtëzakonisht shkakton shqetësim tek çdo qytetar i Kosovës. Kjo është arsyeja pse duhet që edhe ne si shoqëri të jemi, do të thotë ndoshta pse jo edhe me informacione apo me si të themi jo ndoshta me reklamim të kohëpaskohshëm, po ndoshta një javor ta kemi rreth asaj se cili është informacioni i rrejshëm dhe cili dallon informacioni i rrejshëm nga ai që është origjinal, duke i bindur edhe qytetarët me ato informacione, sepse dihet ata që e studiojnë gazetarinë, i dinë cilat janë burimet e sakta dhe çka duhet cituar dhe jo ato që nuk duhet cituar. Kështu që, kohë pas kohe të ketë trajnime, po pse të mos ketë edhe ndonjë emision nëpër mediume të ndryshme, duke e cituar apo duke shpjeguar se cilat janë informacionet e rrejshme.

Në gjithë botën, por edhe në Kosovë, ka nevojë që lajmet e rreme dhe dezinformatat të luftohen. E kjo mund të bëhet në disa mënyra.

Rexhep Maloku – Gazetar/Menaxher i projekteve në OJQ-në “INPO”:

Unë di që profesorët e Fakultetit të Gazetarisë, por edhe disa organizata kanë përkrahë kërkesat e nismat që të ketë një lloj lande qoftë të obligueshme ose zgjedhore si edukatë mediale, edhe ajo sigurisht se kish me ndihmu kuptimin e rëndësisë që ka lajmi, që ka e vërteta, përgjegjësia publike, duke gërshetu bashkë me lëndën e edukatës qytetare, që është pjesë e kurrikulës tani dhe do duhej të kishte pas atij aspektit kurrikular do duhej të kishte edhe një vetëdijesim, kuptimin e vizitave qoftë nxënësve, mediumeve të ndryshme, qoftë organizimin e fushatave të ekspertëve të fushës, sidomos te shkollat fillore e të mesme, sepse unë nuk besoj që sot përfshi ndoshta edhe të brezit tim, që dikush unë e bëj shpesh, për arsye të mija profesionale të kohës zgjatë në gazetari, që të hyjë në formë le të themi në www.tvtema.com, sepse e di që aty është një pasqyrë ku janë filtru lajmet, janë transmetohen dhe kanë kalu nëpër disa mekanizma, përderisa shumica e të rinjve, unë kam pasur raste personale kur anëtarë të farefisit ose familjarë kanë telefonu nga diaspora dhe çfarë po ndodh kështu që ka qenë një farë lloj teorie konspiracioni koti që nuk ia vlen as me u përmend dhe që është ngritur një shqetësim sepse është banalizu, duket pak sikur po ulet niveli i le të themi i gjuhës, po ta zëmë është banalizu deri aty saqë e merr vesh edhe përmes emrit të portalit, përshembull dushku.com e vërteta vetëm, dushk nuk mund të jetë, se dushku kalbet. Që e vërteta qëndron çdo kohe, pavarësisht sfidave e periudhave të ndryshme. Andaj, kërkohet krejt kjo, le të themi me funksionu kjo hallkë që me funksionu edhe shoqëria në tërësi, në kuptimin e rolit që ka informacione, sepse atëherë do të hibridizohemi të gjithë.

Driton Ramadani – Gazetar:

Unë e them se puna e gazetarisë, por edhe të atyre që i plasojnë këto informacione çdo herë duhet të ketë trajnime të ndryshme, sidomos për gjeneratat e reja, por pse jo edhe për gjeneratat të cilat kanë kaluar një kohë sepse çdo informacion, në çdo risi, teknologjia çdo ditë e më shumë po evoluon dhe kjo ndoshta mund të themi se mund të jemi paksa mbrapa me disa informacione, mirëpo trajtimi i gazetarëve të ri dhe atyre që janë me përvojë do të thotë është i mirëseardhur çdo herë. E thatë, kur themi tek mediumet serioze, unë jam i bindur që mediumet serioze ndoshta një herë në njëzet vite mund të vijë pre e ndonjë informacioni të rrejshëm, por që është verifikohen jashtëzakonisht shumë këto informacione nga mediumet serioze, mos të përmendim me emra cilat janë ato mediume, por mediumet serioze, të cilat funksionojnë në Kosovë. Ne si shoqëri mund të bëjmë edhe një gjë tjetër që  në lëndët zgjedhore, pse të mos e kemi lëndën rreth mediumeve? Sepse nga fillimi nga baza, do të thotë nga klasa e parë, nuk po them ndoshta nga klasa e parë, po nga klasa e katërt e tutje të ketë së paku një gjeneratë e cila do ta ketë lëndën zgjedhore e cila do të thotë do të jetë që i përket çështjes së gazetarisë dhe aty ta marrin informacionin e duhur për të dalluar lajmet e ndryshme, cilat janë të rreme dhe cilat nuk janë të rreme.

Kenan Gashi – Drejtor i rrjetit të OJQ-ve “AVONET”:

Kosovës i mungon legjislacioni që e rregullon në parandalim apo luftim të këtyre lajmeve fakenews që janë një rrezikshmëri e madhe edhe një pengesë e madhe të institucionit të Republikës së Kosovës në formën e luftimit, që e jep mundësi dhe i krijon mundësi institucionin të caktum me të cilin duhet të njoftojë. Dhe, natyrisht, duke krijuar këtë mundësi të mirë, jep mundësi që edhe të krijojë bashkëpunime me kompani të caktuar siç është Facebook-u apo Instagram-i dhe mund të rregullojë edhe në parandalim, vetëdijesim dhe forma të tilla dhe besoj që institucionet e Republikës së Kosovës duhet të punojnë në këtë drejtim legjislaturat që do të rrisin mundësinë më të mirë në themelimin e kornizës ligjore për të krijuar apo për të përfunduar një mangësi apo një vakum që institucionet e Republikës së Kosovës kanë një gjë të tillë apo kanë mungesë të kornizës ligjore dhe në të njëjtën kohë do ta kishin mundësinë më të lehtë në parandalim dhe luftim.

Në forma të ndryshme, gati se të gjithë qytetarët, sot po bien pre e dezinformatave dhe fakenews-it.

Driton Ramadani – Gazetar:

Gjatë punës sonë shpesh marrim informacione për ndonjë ngjarje e cila na jepet nga qytetarët, mirëpo në këtë rast po them të drejtën nga përvoja ime, deri më tani nuk kam ra ndonjë pre edhe pse është tentuar, po e them në thonjëza se është tentuar, sepse është marrë një informacion, po e marrim shembull ka ndodhë një aksident trafiku, ka të vdekur apo ka të lënduar bla bla… dhe ne kemi shkuar në vendin e ngjarjes, por ne nuk e kemi dhënë informacionin. nga ai informacion që të cilin ne kemi marrë, sepse edhe ne i kemi burimet tona, pa qenë të sigurt të drejtpërdrejtë. Për këtë arsye ne e thamë edhe më herët, duhet t’i sigurojmë burimet të cilat janë të drejtpërdrejta dhe jo na informojnë një qytetar se tre persona, po e marr shembull këtë, kanë pësuar a janë lënduar, ndoshta aksidenti ka qenë me një dëm shumë të vogël material. Dhe, kjo për këtë edhe ne si gazetarë duhet të kemi shumë kujdes nga kush e marrim informacionin nga çdokush që e marrim atë informacion, duhet që ta sigurojmë informacionin tjetër shtesë nga ana e personave përgjegjës, këtë rast nga policia, nga zjarrfikësit, nga institucionet komunale, nga institucionet shëndetësore, dhe institucione tjera, të cilat janë të lidhura drejtpërdrejt me ndonjë ngjarje për të cilën ne jemi të informuar, por nuk duhet të ngutemi dhe ta japim atë informacion drejtpërsëdrejti apo siç e di edhe ti në gazeta në gazetari shpesh thuhet se, po ta komunikojë edhe nëna jote lajmin, mos e publiko pa e konfirmuar.

Kenan Gashi – Drejtor i rrjetit të OJQ-ve “AVONET”:

Ne shpeshherë, jo vetëm një herë, në shumë regjione të tillë kemi identifikuar që njerëzit kanë sulmuar mënyrë duke na kërcënuar, duke bërë lajme të rrejshme dhe që kanë shkaktuar probleme serioze në krijimin e opinionit. Personalisht mua më ka ndodh që më kanë kërcënuar edhe duke identifikuar individ dhe njerëz, ndoshta kanë shfrytëzuar emrin e njerëzve të ndryshëm.. Dhe për fat të keq, Policia e Kosovës nuk ka mundur kohën e duhur ta trajton një çështje të tillë, sepse edhe për mungesë të kapacitetit por edhe në mungesë të aftësive të tyre në zbatueshmërinë e legjislaturës dhe duke e mbuluar edhe me ligjet në fuqi dhe kjo për neve është shqetësuese. Këtë rast nganjëherë e kemi hezitim edhe te institucionet e Republikës së Kosovës, edhe të Prokurorisë, edhe të Policisë për ta trajtuar në mënyrë serioze kur ka të bëjë me dhënien e epiteteve, ndoshta edhe në mungesë të kapaciteteve të tjera, por edhe ndoshta edhe me qëllim, për shkak që me dëmtu një individ apo një kompani apo një organizatë të ndryshme, për shkak që ndoshta do t’i duhet t’i shërben dikujt dhe në këtë rast i ka shërbyer edhe mekanizmi i shtetit.

Rexhep Maloku – Gazetar/Menaxher i projekteve në OJQ-në “INPO”:

Sot është problem dhe sfidohen mediat, sidomos mediat tradicionale, sikurse është edhe e juaja që i përdor filtrat e caktuar, propozohet tema trajtohet, lajmi kalon për redaksi dhe ka një kohë të caktume të transmetimit dhe të emetimit tyre mirëpo ky transformim i madh digjital e ka rritë presionin dhe i ka sfidu edhe shtëpitë më serioze mediale, jo vetëm tonat që janë relativisht të reja shumica prej tyre në fushën e mediave, po edhe mediume të mëdha, për shembull sikurse New York Times, CNN sepse është dhe një diçka që ndërlidhet me gazetarinë në përgjithësi gazetaria e opinioneve që ka pas debate edhe në CNN, thuhet që po e sfidon lajmin tradicional, sepse i ka lehtësirat ekonomike, nuk ka nevojë me dërgu një korrespondent me fotograf, me gjithë ato shpenzime të udhëtimit. Në Kosovë për shembull, po mjafton me një WhatsApp ose me një videolidhje çfarëdo aplikacioni. Mirën opinionet e një analisti, që jo domosdoshmërish janë të mirëqena. Përderisa nëse lajmi do të transmetohej prej gazetarit, do të kishte një koncept do të verifikoheshin faktet do të kalonte nëpër gjithë ato mekanizmat e redaksisë, mirëpo sot lajmi tani kemi pa edhe këto le të themi sloganët e mediumeve janë që përkojnë me domosdoshmërinë e shpejtësisë së lajmit dhe kjo shpejtësia pastaj, sikur po e cungon dhe po e lë të mangët relevancën dhe vërtetësinë e shumë faktorë tjerë.

UNESCO, në një manual trajnimi për gazetarë, thotë se duhet të kuptojmë se ndonëse arena më e pasur me dezinformime janë mediat sociale. Në ditët e sotme ka edhe faktorë të fuqishëm që shfrytëzojnë kompani që prodhojnë lajme të rreme, me qëllim që të godasin mediat e lajmit të vërtetë.

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Verified

VERIFIED – Përmbajtja e paredaktuar e mediave sociale, shqetësuese për shoqërinë – Episodi 9

Published

on

Continue Reading

Verified

Promo – Verified – Episodi 9

Published

on

Continue Reading

Verified

VERIFIED – ”Fake news” po nxit gjuhë të urrejtjes – Episodi 8

Published

on

Continue Reading

Trending