Ligjvënësit në Kosovë kanë mbi një muaj kohë për ta zgjedhur presidentin e ri të vendit, pasi gjykata më e lartë në vend e rrëzoi të mërkurën një dekret të presidentes së tanishme, Vjosa Osmani, për shpërndarjen e Kuvendit pas moszgjidhjes së presidentit në një seancë më 5 mars.

Dekreti, sipas Gjykatës Kushtetuese, nuk ka efekt juridik. Nga Presidenca e Kosovës e mirëpritën vendimin dhe thanë se është konstatuar se Osmani nuk ka bërë shkelje kushtetuese.

Gjykata Kushtetuese e publikoi aktgjykimin e plotë lidhur me dekretin e Osmanit të nxjerrë më 6 mars, duke vendosur se në rast se brenda 34 ditësh, nga sot kur ka hyrë në fuqi aktgjykimi, deputetët nuk zgjedhin presidentin, Kuvendi shpërndahet.

Sipas vendimit, pas shpërndarjes ‘ex constitutione’ (shpërndahet në mënyrë automatike në bazë të Kushtetutës) së organit ligjvënës, Kosova duhet të mbajë zgjedhje të reja brenda 45 ditësh.

Në aktgjykimin e saj, Kushtetuesja tha se Kuvendi i Kosovës shpërndahet në tri raste: nëse brenda 60 ditësh nga data e caktimit të mandatarit nga presidenti nuk formohet Qeveria, nëse për shpërndarjen e Kuvendit votojnë 2/3 e të gjithë deputetëve dhe nëse brenda 60 ditësh nga data e fillimit të procedurës së zgjedhjes, nuk zgjidhet presidenti i Kosovës.

“Gjykata marrë për bazë kontekstin specifik të rrethanave të konstituimit të Kuvendit më 11 shkurt 2026, vlerësoi se Kuvendi nuk ka pasur gjashtëdhjetë 60 ditë në dispozicion, brenda të cilës periudhë duhej përfunduar procedura për zgjedhjen e presidentit”, u tha në vendim të Kushtetueses.

Sipas Gjykatës Kushtetuese procedura për zgjedhjen e presidentit, “që nuk mund të zgjasë më shumë se 60 ditë”, duhet të përfundojë “ jo më vonë se 30 ditë para përfundimit të mandatit të presidentit aktual”.

“Këto dy afate janë të ndërlidhura, në atë mënyrë që procedura duhet të zhvillohet brenda kufirit prej 60 ditësh dhe të përfundojë me zgjedhjen e presidentit jo më vonë se 30 ditë para përfundimit të mandatit të presidentit aktual”, u tha në vendim.

Vendimi i Gjykatës Kushtetuese vjen pasi në fillim të këtij muaji Kushtetuesja e kishte pezulluar përkohësisht deri më 31 mars dekretin e presidentes, Vjosa Osmani, për shpërndarjen e Kuvendit.

Ajo ia kishte ndaluar çdo veprim presidentes Osmani në lidhje me dekretin e 6 marsit, si dhe punën e Kuvendit deri në përfundim të pezullimit.

Kërkesa për vlerësimin e kushtetutshmërisë së dekretit për shpërndarjen e Kuvendit ishte dorëzuar nga kryeministri i Albin Kurti në emër të Qeverisë.

Presidenca: Kushtetuesja nuk ka konstatuar shkelje të presidentes Osmani

Disa orë pas publikimit të aktgjykimit, Presidenca e Kosovës tha se e mirëpret atë, duke argumentuar se organi më i lartë juridik në vend nuk gjeti asnjë shkelje kushtetuese të presidentes Osmani.

“Në përputhje me komentet e dërguara nga Presidenca, edhe vetë Gjykata Kushtetuese e konfirmon se afati 60-ditor duhet të konsumohet para afatit 30-ditor të paraparë në nenin 86.2 të Kushtetutës, dhe se ky afat 30-ditor para përfundimit të mandatit të Presidentit aktual është përfundimtar dhe detyrues, si dhe nuk mund të relativizohet”, thuhet në reagim.

Ky institucion reagoi edhe ndaj deklaratave politike se Osmani ka shkelur Kushtetutën, duke thënë se këto tregojnë një keqlexim të aktgjykimit dhe “politizim të skajshëm të një situate tashmë të qartësuar nga Gjykata Kushtetuese: që dështimi për zgjedhjen e presidentit të vendit është i deputetëve dhe si pasojë e mungesës së vullnetit politik për të arritur konsensus rreth zgjedhjes së presidentit”.

Presidenca tha se Kushtetuesja konfirmoi se vendi nuk shkon në zgjedhje të reja përmes një dekreti, “është dështimi i Kuvendit për zgjedhjen e presidentit të ri ai që i shkakton këtë proces të zgjedhjeve”.

Në reagim u tha se në komentet dërguar Kushtetueses, Osmani kishte shprehur po këtë qëndrim.

“Rrjedhimisht, duke qenë se rrethana e moskonstituimit të Kuvendit me kohë nuk ka qenë e paraparë me Kushtetutën e Republikës së Kosovës, Gjykata ka interpretuar një rrethanë përjashtuese që vlen për këtë rast specifik, duke sqaruar se ‘në të gjitha rastet e zgjedhjes së Presidentit në të ardhmen, përkatësisht procedura për zgjedhjen e presidentit të ri, e cila nuk mund të zgjasë më shumë se 60 ditë, duhet të fillojë përpara dhe të përfundojë jo më vonë se 30 ditë para përfundimit të mandatit të Presidentit aktual’”, u tha në reagim.

Osmani u tha se e mirëpret afatin 34-ditor dhe u bën thirrje deputetëve që “urgjentisht” ta kryejnë detyrimin kushtetues për zgjedhjen e pasardhësit të saj, duke i ftuar që qysh nesër të caktojnë një seancë për zgjedhjen e presidentit.

LVV: Gjykata konfirmoi se dekreti i Osmanit ishte në kundërshtim me Kushtetutën

Pas publikimit të vendimit, shefja e Grupit Parlamentar të Lëvizjes Vetëvendosje, Arbërie Nagavci, tha se Gjykata konfirmoi se dekreti i presidentes Osmani për shpërndarjen e Kuvendit ishte në kundërshtim me Kushtetutën.

“Veprimet në pozitat institucionale duhet të kryhen me përgjegjësi të lartë dhe pa inate personale. Ky moment duhet të shërbejë për reflektim dhe për angazhim të të zgjedhurve të popullit, në mënyrë që vendi të mos futet në një krizë të re dhe në një cikël të përsëritur zgjedhjesh”, shkroi Nagavci në Facebook.

Sipas saj, në ditët në vijim, LVV-ja do të angazhohet që të zgjidhet presidenti i ri dhe të shmangen zgjedhjet e reja, që i cilësoi “të panevojshme dhe të padrejta”.

Abdixhiku: LVV ka detyrë të ofrojë zgjidhje, ne jemi të gatshëm të kontribuojmë

Kreu i Lidhjes Demokratike të Kosovës, Lumir Abdixhiku, tha se vendimi ka sjellë qartësi të nevojshme “në një moment të rëndësishëm institucional” për Kosovën, duke shtuar se subjekti që ai udhëheq e respekton plotësisht vendimin.

Sipas tij, vendimi nuk krijon epërsi për askënd. Por, ritheksoi se përgjegjësia kryesore mbetet te shumica parlamentare.

“Ajo ka pasur kohën dhe mundësinë për ta përmbyllur këtë proces dhe është detyrë e saj të ofrojë zgjidhje. Siç tashmë është e qartë, pa votat e shumicës, ky proces nuk mund të përmbyllet”, shkroi Abdixhiku në Facebook.

Sipas tij, çështjet e tilla zgjidhen me marrëveshje politike e jo “me imponim”.

“Në këtë frymë, LDK mbetet e gatshme të kontribuojë në çdo përpjekje serioze për zgjidhje, që garanton stabilitet dhe funksionim normal të institucioneve. Por, njëkohësisht, nuk do të bëhet alibi e dështimeve të askujt”, tha ai.

Abdixhiku, megjithatë, tha se dekreti i Osmanit dhe veprimet e saj për këtë çështje, “kanë qenë në funksion të ruajtjes së rendit kushtetues dhe të shmangies së një vakumi institucional, në një situatë të paqartë juridike”.

“Aktgjykimi i Gjykatës Kushtetuese përveç se nuk konstaton ndonjë shkelje kushtetuese, ofron interpretimin përfundimtar rreth kësaj çështjeje, interpretim i cili duhet të respektohet nga të gjithë”, tha ai.

Vendimi i gjykatës më të lartë në vend, nxiti reagime edhe nga njohës të zhvillimeve politike dhe juridike.

Ehat Miftaraj, nga Instituti i Kosovës për Drejtësi, shkroi në Facebook se vendimi nxori në pah se nuk ka normë kushtetuese e as praktikë gjyqësore që detyron deputetët të qëndrojnë në sallë gjatë zgjedhjes së presidentit.

Ndërkaq, njohësi i zhvillimeve politike, Ilir Deda, shkroi se Kushtetuta sqaroi “njëherë e përgjithmonë” çështjen e zgjedhjes së presidentit.

“Shkurt e shqip, nëse nuk mund të merreni vesh – pa imponim, shkohet në zgjedhje”, tha ai.

Si erdhi deri këtu?

Në seancën e 5 marsit, partia në pushtet i paraqiti dy kandidatë për president: Glauk Konjufcën dhe Fatmire Kollçaku-Mullhaxhën, pasi bisedimet paraprake mes Kurtit dhe dy partive kryesore opozitare, Partia Demokratike e Kosovës dhe Lidhja Demokratike e Kosovës, për një emër të pranueshëm, nuk kishin dhënë fryt.

Seanca u ndërprerë në mungesë kuorumi, pasi ishte braktisur nga partitë opozitare.

Një ditë pas ndërprerjes së seancës më 5 mars, Osmani nxori dekretin për shpërndarjen e Kuvendit dhe e mbajti menjëherë një takim partitë politike për të folur për datën e zgjedhje të parakohshme

Në takim morën pjesë kryetarë të partive opozitare, Partisë Demokratike të Kosovës, Lidhjes Demokratike të Kosovës dhe Aleancës për Ardhmërinë e Kosovës, por jo edhe partia e kryeministrit Kurti.

Osmani e arsyetoi dekretin e saj, duke thënë se 5 marsi ishte afati i fundit për zgjedhjen e presidentit të ri të Kosovës – meqë mandati i saj përfundon më 4 prill – por që deputetët kishin dështuar t’i përmbushnin afatet ligjore.

Por, Partia në pushtet nguli këmbë se dekreti i Osmanit nuk kishte bazë, meqë procedurat për zgjedhjen e presidentit i kishte nisur më 5 mars dhe se kishte afat prej 60 ditësh për ta përfunduar procesin, prandaj edhe u ankua në Kushtetuese.

Presidenti i Kosovës zgjidhet me dy të tretat e votave në dy rundet e para apo me 61 vota në rundin e tretë, por nevojiten 80 deputetë në sallë që seanca të mundë të mbahet.

Për partitë opozitare, dy emrat e paraqitur nga partia në pushtet ishin të papranueshëm dhe ato këmbëngulën në marrëveshje politike ose të paraqitej një emër i pranueshëm për të gjithë.

Vetë Osmani e synonte edhe një mandat të dytë, mirëpo ajo nuk gëzoi mbështetjen e partive.

Për partinë në pushtet, ajo nuk i kishte votat e nevojshme, ndërsa për partitë e tjera ajo nuk e ka personifikuar unitetin e nevojshëm që i duhet figurës së presidentit.

| Radio Evropa e Lirë

Sot shënohet përvjetori i 27-të i nisjes së bombardimeve të NATO-s mbi caqet ushtarake dhe policore serbe në ish-Jugosllavi për të ndalur dhunën e forcave serbe kundër shqiptarëve në Kosovë.

Bombardimet nisën më 24 mars 1999 dhe zgjatën 78 ditë. Ato nisën pas përpjekjeve të dështuara të komunitetit ndërkombëtar për ta bindur ish-liderin serb, Sllobodan Millosheviq për një armëpushim.

“Nëse presidenti [jugosllav Sllobodan] Millosheviq nuk është i gatshëm të bëjë paqe, ne jemi të gatshëm t’i kufizojmë aftësitë e tij për të bërë luftë kundër kosovarëve”, pati thënë presidenti i atëhershëm amerikan, Bill Clinton.

Më pas, ishte Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Javier Solana, i cili i autorizoi sulmet ajrore.

Kjo fushatë përbënte herën e parë që NATO-ja e përdorte forcën ushtarake pa miratimin e Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara.

Fushata përfshiu rreth 1.000 avionë që operuan nga bazat ajrore në Itali dhe Gjermani, si dhe aeroplanmbajtësen e vendosur në Detin Adriatik, USS Theodore Roosevelt.

Avionët kryen mbi 38.000 fluturime – prej të cilave 10.484 fluturime sulmuese – pa asnjë fatalitet në mesin e aleatëve.

Gjatë fushatës ajrore, shkatërrime ose dëme të rënda pësuan kazerma dhe njësi ushtarake në Serbi, Mal të Zi dhe Kosovë, ashtu si edhe sisteme të komandës dhe kontrollit, sisteme të mbrojtjes ajrore, infrastruktura të energjisë dhe komunikimit etj.

Në përmbyllje të fushatës, presidenti Clinton pati thënë se kërkesat e komunitetit ndërkombëtar ishin përmbushur, përfshirë: tërheqjen e forcave serbe nga Kosova, vendosjen e një force të sigurisë të udhëhequr nga NATO-ja dhe kthimin e kosovarëve në shtëpitë e tyre.

“Mund t’i raportoj popullit amerikan se kemi shënuar fitore – për një botë më të sigurt, për vlerat tona demokratike dhe për një Amerikë më të fortë”.

Bombardimet u ndalën një ditë pas nënshkrimit të Marrëveshjes së Kumanovës.

Me këtë marrëveshje, të negociuar ndërmjet NATO-s dhe zyrtarëve ushtarakë jugosllavë, forcat jugosllave u tërhoqën nga Kosova dhe u krijua forca paqeruajtëse ndërkombëtare, e udhëhequr nga NATO-ja.

Beogradi kishte 11 ditë kohë për t’i zhvendosur 40.000 forcat e tij të sigurisë jashtë Kosovës.

KFOR-i, misioni paqeruajtës i udhëhequr nga NATO-ja, filloi dislokimin më 12 qershor, 1999. Fillimisht përbëhej nga rreth 50.000 trupa, për të arritur në 4.767 trupa sot, nga 33 vende të botës.

Lufta përfundoi me rreth 13.000 njerëz të vrarë; me mijëra të zhdukur – mbi 1.600 prej të cilëve mbeten ende të pagjetur; me qindra mijëra refugjatë – shumica e të cilëve u kthyen; dhe me mijëra prona të dëmtuara ose të shkatërruara.

| Radio Evropa e Lirë

Presidenti i Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, ka thënë të hënën se ka “mundësi shumë serioze” për të arritur marrëveshje me Teheranin, pasi tregoi se SHBA-ja dhe Irani zhvilluan bisedime gjatë fundjavës, gjë që e shtyu atë t’i pezullojë sulmet ndaj infrastrukturës energjetike iraniane për pesë ditë.

Duke folur për gazetarët para se të hipte në avionin Air Force One më 23 mars, Trump tha se i dërguari special, Steve Witkoff, dhe dhëndri i tij, Jared Kushner, janë përfshirë në bisedimet e nisura nga Irani.

Ai tha se bisedimet po zhvillohen me një lider “të lartë” iranian – por jo me udhëheqësin suprem Mojtaba Khamenei – dhe se në to janë arritur “pika të rëndësishme të marrëveshjes”.

Zyrtarët dhe mediat shtetërore të lidhura me Iranin e kanë mohuar menjëherë se po zhvillohen bisedime të tilla.

Agjencitë e lajmeve Tasnim dhe Fars, të dyja të afërta me Korpusin e Gardës Revolucionare Islamike (IRGC), cituan burime që thanë se “nuk po zhvillohen bisedime”, as drejtpërdrejt dhe as tërthorazi, midis Teheranit dhe Uashingtonit.

Ndërkohë, Omani po “punon shumë për të vendosur masa të sigurta kalimi për Ngushticën e Hormuzit”, tha ministri i Jashtëm i vendit, Badr al-Busaidi, në rrjetet sociale pak para se Trump të deklaronte se Shtetet e Bashkuara kishin zhvilluar “bisedime frytdhënëse” për t’i dhënë fund luftës.

“Bazuar në tonin dhe përmbajtjen e këtyre bisedimeve të thella, të detajuara dhe frytdhënëse, të cilat do të vazhdojnë gjatë gjithë javës, kam udhëzuar Departamentin e Luftës që ta shtyjë çdo sulm ushtarak ndaj centraleve dhe infrastrukturës energjetike iraniane për një periudhë pesëditore,” tha Trump në një postim në rrjetet sociale më 23 mars, duke shtuar se pezullimi varet nga suksesi i bisedimeve.

Nuk ka pasur njoftime paraprake se po zhvilloheshin bisedime midis Uashingtonit dhe Teheranit.

Ndërkohë, Izraeli – i cili tha menjëherë pas njoftimit të Trumpit se po kryente sulme ajrore në Iranin qendror – nuk ka komentuar publikisht.

“Ne kemi eliminuar fazën e parë të udhëheqjes, fazën e dytë dhe në masë të madhe fazën e tretë. Por, po merremi me njeriun që unë besoj se është më i respektuari dhe lideri”, tha Trump për gazetarët.

“Ne nuk duam pasurim [të uraniumit], por gjithashtu duam uranium të pasuruar”, shtoi ai.

Afati për Ngushticën e Hormuzit

Të shtunën, Trump e kishte paralajmëruar Iranin se centralet e tij elektrike do të shkatërroheshin nëse Teherani nuk do ta “hapte plotësisht” Ngushticën e Hormuzit për të gjithë transportin detar brenda 48 orësh.

Trump e caktoi afatin deri të hënën rreth mesnatës.

Paralajmërimi i tij nxiti kërcënime për kundërpërgjigje nga Garda Revolucionare e Iranit, e cila në një deklaratë të hënën tha se do t’i sulmonte centralet elektrike të Izraelit dhe ato që i furnizojnë bazat amerikane në rajonin e Gjirit, nëse Trump do ta zbatonte kërcënimin e tij për ta “shkatërruar plotësisht” rrjetin energjetik të Iranit.

Ndërsa, Mohammad Baqer Qalibaf, kryetar i Parlamentit iranian, paralajmëroi se “menjëherë pas shënjestrimit të centraleve elektrike dhe infrastrukturës në vendin tonë, infrastruktura jetike, si dhe infrastruktura energjetike dhe e naftës në të gjithë rajonin, do të konsiderohen objektiva legjitime dhe do të shkatërrohen në mënyrë përherë”.

Më shumë se 3.000 njerëz janë vrarë në luftën që SHBA-ja dhe Izraeli e nisën më 28 shkurt, sipas grupit iranian për të drejtat e njeriut, HRANA.

Lufta ka tronditur tregjet, ka rritur kostot e karburantit, ka nxitur frikë për inflacion global dhe ka lëkundur aleancën perëndimore të pasluftës.

Kërcënimi për sulme ndaj rrjeteve elektrike në Gjirin Persik ka rritur frikën për ndërprerje të mëdha në procesin e shkripëzimit të ujit për pije dhe ka trazuar edhe më shumë tregjet e naftës.

| Radio Evropa e Lirë