Connect with us

Verified

VERIFIED – Verifikimi i fakteve dhe luftimi i dezinformatave në Kosovë – Episodi 4

Published

on

Viteve të fundit, me të madhe, dëgjojmë se po qarkullojnë dezinformata dhe lajme të rreme. Shumë thonë se për të mos rënë prej lajmeve të rreme, ne duhet të verifikojmë faktet. E në Kosovë, Hibrid.info e ka përditshmëri verifikimin e fakteve dhe analizimin e shkrimeve në media për të vërejtur dezinformatat, lajmet e rreme, gabimet, e po ashtu edhe ato që njihen si clickbait apo tituj për të tërhequr shikueshmëri.

Festim Rizanaj, hulumtues në Hibrid.info tregon se janë edhe anëtarë në rrjetin ndërkombëtar të verifikuesve të fakteve.

Festim Rizanaj – Hulmtues në Hibrid.info:

Hibrid.info është një platformë për verifikimin dhe kontrollin e fakteve apo fakt-check që njihet, do me thanë ka fillu në vitin 2020, hibrid.info është anëtarësu, është domethënë edhe anëtare e rrjetit ndërkombëtar të verifikuesve të fakteve, IFSN që njihet. Në kuadër të kësaj Hibrid.info bën monitorimin e përmbajtjeve. të ndryshme informative, që përfshijnë media portale të ndryshme dhe faqe në Facebook apo rrjete sociale si Facebook, Tik Tok apo edhe në platformat tjera, mundohet që t’i identifikoj këto çrregullime informative apo keqinformime t’i trajtojë në bazë të metodologjisë që e ka domethënë të përcaktume dhe t’i plasojë në faqen e vet si në uebfaqe, ashtu edhe në Facebook duke i klasifikuar në forma të ndryshme. Në kuadër të kësaj, Hibrid.info monitoron në gjuhën shqipe, po ashtu edhe mediat në gjuhën serbe, kryesisht lajmet që kanë të bëjnë me Kosovën. Në kuadër të këtij monitorimi, Hibrid.info nxjerr raporte mujore mbi klasifikimin e keqinformimit. temat, fushat në të cilat është keqinformu më së shumti personalitetet më të përfolura gjatë keqinformimit apo institucionet të cilat janë përfshirë më së shumti; Edhe brenda vitit i nxjerr dy raporte të përgjithshme, domethënë edhe statistikore po edhe analitike me ekspertë të fushës së komunikimit, duke sugjeruar rekomandime të ndryshme të cilat mund të zbatohen për përmirësimin e kësaj gjendjeje. Brenda ditës na mundohemi me monitoru të gjitha mediat reale që janë por edhe portale të dyshimta që ne kemi arritë me i identifiku apo faqe të ndryshme në Facebook dhe brenda ditës mesatarisht deri në katër-pesë sa arrijmë ne me stafin tonë mi identifiku dhe mi plasu në fashën tonë apo mi trajtu ato, po me gjasë duhet të ketë edhe më shumë, nëse arrijmë që domethënë sa më shumë, numrin e faqeve në Facebook apo në portale të dyshimta m’i identifiku apo m’i monitoru. Kryesisht këtu dominon politika. Politika është fusha kryesore që dominon për shkak se zhvillimet politike janë më të shpeshta në Kosovë, Clickbait është me dezinformatën konkurrencë, herë klik brenda mujit e herë clickbait është për para herë dezinformata, domethënë po kryesisht duhet me ba dallimi që cickbait vjen prej mediave reale, kurse dezinformatat janë kryesisht nga faqe të ndryshme në Facebook apo portale të dyshimta.

Festim Rizanaj – Hulmtues në Hibrid.info

Se në Kosovë ka prezencë të lajmeve të rreme dhe dezinformatave, kjo veçse dihet. Naim Ferati, i cili është avokat, por edhe person që ka punuar shumë vite në institucione shtetërore, thotë se gati çdo ditë po përballemi me këto dukuri.

Naim Ferati – Avokat:

Them të drejtën aktualisht në mediat, nëse mund t’i quajmë media në Kosovë një pjesë të portaleve, hasmi shpesh, apo mos me thonë që çdo ditë e lajme me përmbajtje jo të vërtetë apo të rreme, siç njifet me zhargonin tashmë njohur dhe besoj që një pjesë e tyre janë më shumë komerciale sesa janë media që pasqyrojnë gjendjen reale dhe faktike të aktualiteteve në Republikën e Kosovës, por ky tashmë konsiderojmë që është kriju edhe një fenomen, duke përjashtu mediat serioze, të cilat në Kosovë janë munduar dhe vazhdimisht bëjnë përpjekje që të jenë korrekt në pasqyrimin e ngjarjeve dhe aktualiteteve të zhvillimit në qytete dhe në Republikën e Kosovës. Mirëpo një pjesë e mediave, konkretisht një pjesë e portaleve shpeshherë në pasqyrat e tyre vërehen lajmet e pavërteta apo ndodh edhe një fenomen tjetër që në hasjen e titujt janë bombastikë dhe tërheqin klikimet e shikuesve apo lexuesve të këtyre mediave, ndërsa përmbajtja është krejt e kundërt, me titullin e paraqitur në portale apo në lajme të caktuara në një pjesë të mediave.

Naim Ferati – Avokat

Festim Rizanaj – Hulmtues në Hibrid.info:

Rizanaj në anën tjetër sqaron se ka një dallim mes mediave tradicionale e serioze dhe faqeve të dyshimta që veprojnë në Facebook. Në Kosovë mundemi m’i klasifiku, domethënë në media kryesisht kemi formën clickbait të çrregullimit informativ apo keqinformimit, kjo ndodh për shkak të sigurimit të trafikut të faqes në  rrjete sociale po edhe të portalit, për të gjeneruar reklama dhe klikime që sjellin të mira financiare. Po ashtu, në media, domethënë reale, kemi forma të tilla gabime që ndodhin për shkak të shpejtësisë së dhënies së informacionit dhe nuk arrijnë që apo bëjnë ndonjë lëshim të mundshëm gjatë raportimit edhe përmbajtje të paverifikume dhe kjo ndodh për shkak të shpejtësisë së informacionit, nuk arrin me verifiku se ai informacion a i përket asaj ngjarjeje apo është ashtu siç është plasuar. Ndërsa te format tjera, dezinformatat apo manipulimi i fakteve, viinë kryesisht nga portale të dyshimta dhe faqe në Facebook, të cilat në emër kanë prapashtesa të tilla si info, press e të tjera. por që në kuadër të tyre kanë ndjekës deri në 70,000-100,000 ndjekës, domethënë që është faqja tyre në Facebook e frekuentuar. E kryesisht këto ndodhin në lidhje me zhvillime të ndryshme që marrin informacione e pastaj i shtojnë pjesë të caktume apo interpretojnë në forma të tjera dhe i plasojnë në faqe në portalet e tyre të dyshimta, domethënë që s’kanë impresum s’janë të regjistrume si entitete, nuk dihet kush qëndron prapa tyre. apo në faqen e tyre në Facebook, të cilat prapë nuk jepnin të dhëna rreth veprimtarisë së tyre.

Naim Ferati – Avokat:

Përveç verifikimit të fakteve, për ato se çka lexojmë e shohim, ne duhet edhe të lajmërojmë organet kompetente kur hasim në lajme të rreme apo dezinformata. Besoj që ne kemi hasë edhe raste të tilla, ku domethënë bëhen shpërndarje lajme me përmbajtje të pavërteta apo të rreme nga llogaritë apo nga profile të ndryshëm, të cilët as nuk mund të identifikohet se kush është personi apo kush qëndron prapa këtij profili në rrjete sociale, konkretisht në facebook edhe për rrjete tjera dhe këto janë shumë më të vështira për t’u detektu apo të identifiku që me fillu procedura, sidomos në procedurën e ligjit kundër shpifjes dhe fyerjeve. Andaj, për ngjarje të tilla, nëse sot ndodhin, zakonisht duhet t’ju drejtohet të institucioneve ligjzbatuese të Republikës së Kosovës, konkretisht Policisë së Kosovës, e cila duhet të merret konkretisht me ngjarje të tilla, për arsye se këtu krijojnë edhe një mundësim, edhe një joshëndet të jetës publike, pra edhe të jetës të qytetarëve të Kosovës, për arsye se nga një faqe e tillë apo nga një profil i tillë, shumë qytetarë hasin në fyerje pranojnë fyerje, kërcënime, ofendime, kanosje dhe të cilat në fund nuk dihet personi që i bën ato për arsye se është një profil i rremë, nuk është një profil i vërtetë, por ne kemi raste kur edhe nga profile të tilla klientët tanë kanë pranu ndonjë kanosje dhe ne kemi denoncu rastin në Policinë e Kosovës, e cila ka hapur rastin dhe ka vazhdu procedurën ligjore që të identifikon dhe të merret me çështjen për arsye se kanosja është vepër penale, e sanksionuar me me Kodin Penal të Republikës së Kosovës dhe si e tillë edhe është trajtu nga institucioni i ligjzbatuesit të Republikës së Kosovës

Festim Rizanaj – Hulmtues në Hibrid.info:

Por siç e dimë, shumica e audiencës sot informacionin e marrin në rrjete sociale. Në momentin që merret informacioni në rrjete sociale, autoriteti i gazetarisë apo i mediave kredibile ka humbur sepse aty mund të informojnë secili prej nesh, domethënë me hapë vijën e një faqe të caktume, e cila nuk kushton asgjë domethënë si vlerë monetare. Kështu që, për shkak se audienca informohet në rrjete sociale, e gjithë audienca është në rrezik të dezinformimit dhe kjo ndikon që pas një kohe të relativizohet mirë informimi, domethënë informimi i drejtë dhe audienca nuk arrin më me kuptu se është i dezinformuar. Kjo po ndodh shpesh edhe kur një dezinformatë e caktume po shpërndahet shumë nga audienca. apo po shpërndahet edhe nga portale të ndryshme apo po shpërndahet edhe nga faqe të ndryshme në Facebook, për shkak se një faqe e plason, domethënë e poston pastaj e sheh, faqe simotra, po i quaj, e shpërndajnë atë informacion, edhe pse ai informacion ka mundësi mu eliminu, po në faqe tjera mbetet po i njëjti. Kështu që audienca mbetet gjithmonë, përderisa e merr informacionin në rrjete sociale e rrezikume nga këto forma të çrregullimit informativ, por mbetet që të edukohet se si t’i identifikojë apo edhe si t’i lexojë ato.

Lajmet e rreme e dezinformatat po kanë ndikim edhe në raste të ndryshme të ndodhive në vendin tonë. Një shembull i tillë është rasti i një incidenti ku një pjesëtar i forcës së sigurisë kishte shtënë me armë zjarri në Shtërpcë me ç’rast mbeti i plagosur një qytetar i komunitetit serb. Naim Ferati, që është avokat i të dyshuarit, thotë se për këtë rast pati shumë dezinformata, sidomos nga mediat serbe, por që e vërteta ishte ndryshe.

Naim Ferati – Avokat:

Besoj që në mediat shqiptare në mënyrë mos të them tërësishme, po në mënyrën më të madhe të mundshme është pasqyru në mënyrë të korrekte, duke përjashtu mediat në gjuhën serbe, sidomos ato që vijnë nga Republika e Serbisë, e cila një pjesë e mediave, jo të gjitha, edhe andej kanë pasqyru në mënyrë jo to të vërtetë ngjarjen shpeshherë duke nxitur apo duke pasqyruar edhe elementet tjera të cilat bëjnë ato kanë edhe një prapavijë tjetër e cila është nxitja a urrejtja e cila ne që konsiderojmë në aspektin profesional, kjo është edhe një vepër penale e cila ka ndodhur nga një pjesë e mediave në gjuhën serbe, sidomos ato jashtë Republikës së Kosovës ku konsiderojmë që e kanë bërë edhe veprën penale e cila është e sanksionu me nenin 141 të Kodit Penal të Kosovës që është nxitja dhe përçarja apo mosdurimi etnik, racor, fetar e tjera. Po besoj që me këto duhet të merren më shumë institucionet e Republikës së Kosovës. Duhet të merren edhe institucionet tjera ndërkombëtare konsideroj për arsye se një ngjarje e tillë shpeshherë mund të ketë edhe impakte tjera, me çka edhe është synu nga një pjesë e këtyre mediave jashtë Republikës së Kosovës, që të krijon një përçarje, të krijon një trazirë dhe të krijon elemente tjera, të cilat nuk kanë qenë të vërteta apo kanë pasqyru një ngjarje me elemente të cilat nuk kanë pasur asgjë të bëjnë me rastin e klientit të cilin ne e përfaqësojmë, për arsye se ngjarje konkrete e ndodhur, ka ndodhë aty për aty, pa paramendim, pa asnjë paragjykim, por ka qenë e asgjashme, domethënë në momentin kur klienti jonë është hasë në një situatë pa lakmueshme dhe të cilët ju ka kanos aty për aty, atqastshëm  një rrezik, një kanosje, një sulm serioz, i njëjti edhe ka bërë veprime me qëllim që të mbron veten dhe të largohet nga vendi ku ka qenë, pa pasë asnjë motiv lëndimi, vrasje, motiv etnik apo motivet tjera çfarë janë mundu që pasqyrojnë apo lansojnë një pjesë e mediave të cilat janë jashtë Kosovës. Andaj, këto të gjitha elementet të cilat i potencuam edhe më herët, konsiderojmë që bëjnë vepër penale të sanksionuar. me kapitullin e 14-të  Kodit Penal, konkretisht me nenin 141 të Kodit Penal të Republikës së Kosovës. Kështu që ne duhet edhe më tutje si institucione si Republikë që të jenë shumë e serioze në trajtimin dhe kualifikimin e këtyre ngjarjeve, veçimi dhe trajtimi. Po ashtu konsideroj që institucionet tona duhet me ardhjen edhe veprimeve ndaj disa zyrtarëve të institucioneve të cilët përfaqësojnë janë përfaqësues të institucionit të Republikës së Kosovës, ne e kemi paralajmëru edhe muaj më parë që do të iniciojmë edhe një procedurë ndaj kryetarit të Komunës së Shtërpcës, i cili ka bërë pretendime dhe deklarata me qëllim të ndikimit në sektorin e drejtësisë po edhe Listës serbe, e cila me protesta, me thirrje dhe fyerje, duke mundu që pasqyron një ngjarje joreale të pasqyron dhe të lancon elemente të cilat nuk janë korrekte dhe nuk janë të vërteta e me të cilat mund të krijohet një përçarje dhe mund të krijohen elemente tjera, të cilat janë destruktive për Republikën e Kosovës. Këto kanë qenë të gjitha të pavërtetat çka janë lansu nga mediet serbe, që ka pasë paramendime, ka pasë ngjarje tjera dhe kjo është vërtetuar nga institucionet ligjzbatuese edhe nga institucionet e drejtësisë në Republikën së Kosovës, edhe pse ende jemi në procedurë gjyqësore ende s’ka përfundu procesi gjyqësor në këtë rast, por deri më tash në provat e trajtuara që mbrojtja ka janë pa që të gjitha elementet të cilat janë pretendu më herët, domethënë kanë ra dhe nuk ka mbështetje as ligjore, as nuk mund të faktohen në asnjë mënyrë. Andaj, gjërat tjera të cilat ne i kemi hasë gjatë këtij procesi, besoj që kanë pasur të gjitha një motiv, i cili nuk ka qenë dashamirës. as për procesin, as për rastin konkret, po as për procesin në të cilën kalon Republika e Kosovës. Pas përfundimit të hetimeve nga organi i akuzës, konsiderojmë që çështja është kristalizu është sqaru mjaftueshëm dhe tash në aktakuzën, të cilën është duke u trajtu në Gjykatën Themelore në Ferizaj, presim që brenda këtij viti të përfundon procesi gjyqësor dhe të shohim se cila do të jetë apo cili do të jetë vendimi gjyqësor në rastin konkret, përkundër që në pretendimet e para vepra ka qenë e kualifikuar në procedurën paraprake si vrasje e rëndë në tentativë. Pas përfundimit të gjitha proceseve hetimore nga organi i akuzës është kuptu dhe është sqaru që nuk ka të bëjë fare me veprën e cila është pretendu në fillet e kësaj çështjeje dhe tani jemi duke vazhdu procesin me aktakuzën e cila është është rikualifiku domethënë vepra penale dhe presim që deri në fund të sqarohen gjitha çështjet të cilat duhet të sqarohen nga mbrojtja dhe nga organi i akuzës në këtë rast.

Rizana e Ferati tregojnë mënyra të ndryshme se çfarë mund të bëjmë që të mbrohemi nga dezinformatat.

Festim Rizanaj – Hulmtues në Hibrid.info:

Po nëse vijmë te audienca, këtu ose si mi eduku, domethënë edukimi medial është për audiencën zgjidhja kryesore, për shkak se edukimi medial i mëson audiencën se si me i njoftë informacionet, domethënë si me i vlerësu ato, si me i pranua ato, a me i pranua a mos me i pranu. Domethanë me me me vlerësu përmbajtjen e tyre, po ashtu do të ishte e nevojshme që me pasë edhe një lloj detoksi të informacioneve, për shkak se kemi shumë informacione domethënë brenda ditës, kështu që me bë një përzgjedhje të caktime. Dhe jo m’u bë like çdo faqe pse ka një prapashtesë info ose press në Facebook, po mu përzgjedh dikund dhjetë kryesore që njihen kredibile mediave informacionet që jemi marrë prej tyre, në mënyrë që kjo tejngopja e informacioneve, neve na pamundëson që me i vlerësu mandej se cilat janë informacione të sakta e të drejta apo të vërteta e cilat jo, sepse e mbingarkon njeriun. Pjesa tjetër është verifikuese e fakteve mu përcjell nëpër faqe të ndryshme në Facebook, trajtimet që i bëjnë ata që me qenë të informum se çfarë informacione apo çfarë keqinformata po shpërndahen domethënë për në këtë platformë në ekosistemin keqinformues domethënë në Kosovë, pjesa tjetër mbetet në atë aspektin që verifikuesit e fakteve e thjesht me pas marrëveshje të tilla me platformat e mediave sociale të Metas apo të tjerat që këto përmbajtje keqinformuese, thjesht mu identifiku se është apo mu ba flag që po njihet si term, që kjo është përmbajtje e dyshimtë për shkak të këtyre arsyeve, sipas këtij fakt-checker apo verifikuesi të fakteve në mënyrë që audienca thjesht me pasë parasysh këto, me iu dalë përballë këto identifikime.

Naim Ferati – Avokat:

Unë po besoj që ende nuk është arrit ai niveli i vetëdijes qytetare dhe aktivizmit qytetar që denoncon çdo lajm të pavërtetë në Republikën e Kosovës për faktin se sot hasmi edhe një numër shumë të madh të portaleve që shpeshherë nuk e dimë as prejardhjen, as pronarin, as regjistrimin e atij portali që është ilegal a është valid a ka kryejë procedurat e licensimit dhe regjistrimit të këtyre portaleve. Por, realisht në Republikën e Kosovës sot ekziston kuadri ligjor, i nxjerrë nga Parlamenti i Kosovës, i cili rregullon një pjesë të fushës së lajmeve të pavërteta. Dhe, nga miratimi i Kodit Penal të Republikës së Kosovës, së fundmi, domethënë ky lloj i lajmeve të pavërtete apo fakenews domethënë nuk është më vepër penale, ka kalu në fushën civile. Ku është miratu edhe Ligji kundër shpifjes dhe fyerjeve në Republikën e Kosovës, e cila trajton këtë pjesë por, megjithatë, përveç iniciativave private të cilave apo individuale të çdo qytetari i cili i cenohet ndonjë e drejtë nga këto lajme të pavërteta. të shfaqura në një pjesë të portaleve që janë aktive në Republikën e Kosovës, duhet të iniciohen edhe procedura pranë Këshillit të Pavarur të Mediave dhe Komisionit me të cilin edhe kanë legjitimitetin dhe obligimin ligjor që të merren me kontrollin apo edhe rregullimin e fushës së mediave në Kosovë. Konsideroj që pikërisht jemi me këtë numër shumë të madh të lajmeve të rreme, apo lëmi me përmbajtje të pavërteta, për shkak që në Kodin Penal, i cili është në fuqi aktualisht, ishte një një lobim shumë i madh, sidomos edhe nga mediat, po edhe nga shoqëria civile që hiqen nenet e famshme të cilat kishin të bëjnë me pavërtetën dhe shpifjen dhe fyerjen që të hiqen nga veprat penale dhe të kalojnë në sferën civile, domethënë në çështjet civile-juridike dhe nga ky moment është rritë besoj edhe numri i shpifjeve, numri i fyerjeve, numri i veprave që kanë të bëjnë me këto elemente e që përbën një vepër penale kryesisht dhe tash derisa trajtohen në çështje civile me ligjin kundër shpifjes dhe fyerjes, atëherë besoj që nuk ka edhe shumë impakt luftimi i kësaj çështje, për arsye se çështjet civile zakonisht janë çështje që kanë impakte ligjore dhe kanë edhe sanksione ligjore, të cilat kanë bërë me çështjen civile, me çështjet monetare, financiare, dëmin shkaktimin e dëmit, kompensimin e dëmit, dëmeve materiale dhe jomateriale. Në këtë rast kemi dëmet jomateriale, por edhe materiale mund të jenë. për arsye se shumë njerëz mund të kenë pasoja të ndryshme nga një lajm i tillë. Është e paimagjinueshme se si merret guximi që të shpallet apo shpërndahet një lajm me përmbajtje të pavërtetë kur duhet kuptuar se çfarë impakti mund të ketë te një person, në këtë rast apo te një organizatë apo te një rasti i caktum, për arsye se shpeshherë ne kemi trajtime të çështjeve kur njerëzit arrijnë deri në atë pikë, të cilën nuk mund ta riparojmë më për shkak një një lajmi me përmbajtje të pavërtetë apo të rremë. Dhe duhet të merret iniciativa nga deputetët apo nga organet tjera, të cilët kanë mundësinë iniciativë iniciativave ligjore në Parlamentin e Kosovës që të bëhen ndryshimet ligjore, nuk themi që të futen në vepra penale për arsye se media duhet të jetë e lirë. Po bëhen ndryshime ligjore duke i detektuar dhe eliminuar domethënë portalet apo adresat të cilat janë pa vërteta dhe të luftohen pikërisht këto elemente, për arsye se nuk kanë qytetarët edhe ku adresohen që të kërkojnë të drejtat e tyre, për arsye se me një postim në një adresë në Facebook, ti nuk mund ta gjesh se kush qëndron prapa saj, për arsye se është edhe adresa është jo e vërtetë, edhe lajmi është i pavërtetë, po i cili krijon shumë dam tek njerëzit dhe te qytetarët e Republikës së Kosovës.

Përderisa ka media fiktive që përhapin dezinformata dhe lajme të rreme, neve si shoqëri na mbetet të jemi syçelë dhe të verifikojmë faktet kur lexojmë diçka. Madje edhe duke kërkuar informacionet nga mediat tradicionale në mënyrë që mos të jemi pre e dezinformimit.

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Verified

VERIFIED – Përmbajtja e paredaktuar e mediave sociale, shqetësuese për shoqërinë – Episodi 9

Published

on

Continue Reading

Verified

Promo – Verified – Episodi 9

Published

on

Continue Reading

Verified

VERIFIED – ”Fake news” po nxit gjuhë të urrejtjes – Episodi 8

Published

on

Continue Reading

Trending