Kuvendi i ri i Kosovës ka miratuar të hënën, në seancën e tij të parë plenare, një deklaratë lidhur me aktgjykimin e Gjykatës Speciale të Kosovës në Hagë ndaj katër ish-krerëve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK).

Deputetët thanë se e konsiderojnë “si të papranueshëm përfundimin për ekzistencën e një qëllimi të përbashkët kriminal” të katërshes.

Në foltoren e Kuvendit, kryeparlamentarja Albulena Haxhiu lexoi deklaratën për të cilën ranë dakord Lëvizja Vetëvendosje (LVV), Partia Demokratike e Kosovës (PDK), Lidhja Demokratike e Kosovës (LDK), Aleanca dhe Grupi Parlamentar Multietnik.

Deklarata e 28 shtatorit u miratua me 99 vota për, asnjë kundër dhe asnjë abstenim.

Më vonë, Kuvendi zgjodhi nënkryetaren e tij nga radhët e PDK-së, Vlora Çitakun, dhe caktoi anëtarët e komisioneve parlamentare.

Nisma e PDK-së për ndryshime në ligjin për Specialen

Miratimi i deklaratës për Specialen u bë në kohën kur PDK-ja po propozon ndryshime në projektligjin e atyre që zyrtarisht njihen si Dhomat e Specializuara të Kosovës, pas dënimit me gjithsej 81 vjet burgim për krime lufte ndaj Thaçit, Krasniqit, Veselit dhe Selimit.

Projektligji i PDK-së, i propozuar javën e kaluar, kërkon që juridiksioni i Gjykatës Speciale të kufizohet te veprat penale të përmendura në një raport të vitit 2011 të Asamblesë Parlamentare të Këshillit të Evropës, i cili trajtonte, ndër të tjera, pretendimet për trafikim organesh pas luftës në Kosovë.

Ai parasheh ndryshimin e periudhës kohore që mbulon Specialja: nga janari i vitit 1998 deri në dhjetor të vitit 2000, në periudhën nga 1 korriku i vitit 1999 deri në dhjetorin e vitit 2000.

PDK-ja propozon, gjithashtu, që ndëshkimi maksimal që do të mund ta shqiptonte Gjykata të jetë 15 vjet burgim.

Projektligji parasheh edhe që dënimet të ekzekutohen në Kosovë, dhe që personat e dënuar të mund të jenë subjekt i faljes presidenciale.

Mbështetje kësaj nisme i ka dhënë Aleanca, teksa LVV në pushtet tha se do të shqyrtojë fillimisht në aspektin juridik, ndërsa LDK ende nuk ka një qëndrim zyrtar për këtë.

Më 16 shtator, Specialja dënoi me nga 25 vjet burgim Hashim Thaçin dhe Jakup Krasniqin, me 18 vjet burgim Kadri Veselin dhe me 13 vjet burgim Rexhep Selimin.

Pas shqiptimit të dënimit ndaj ish-eprorëve të UÇK-së në Hagë, u organizuan protesta për çdo natë në Prishtinë në kundërshtim të aktgjykimit.

Rezolutat e mëparshme

Në shkurt 2026, Kuvendi i Kosovës miratoi një rezolutë që u kërkon Dhomave të Specializuara dhe Zyrës së Prokurorit të Specializuar në Hagë të garantojnë gjykim të drejtë dhe të paanshëm, në përputhje me standardet kushtetuese dhe ndërkombëtare dhe duke respektuar të drejtat e të akuzuarve.

Rezoluta kërkonte gjithashtu transparencë dhe llogaridhënie, ndërsa konfirmoi zotimin e Kosovës për mbështetjen financiare të mbrojtjes së të akuzuarve.

Po ashtu edhe në vitin 2016, Kuvendi i Kosovës miratoi Rezolutën për vlerat e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK), përmes së cilës shprehu qëndrimin se lufta e UÇK-së ishte e drejtë dhe se vlerat e saj duhet të ruhen e të mbrohen.

Përmes kësaj rezolute Kuvendi i Kosovës u kishte propozuar institucioneve kompetente që, në përputhje me ligjin për dhënien e dekoratave, t’i dekoronin për merita të veçanta komandantët dhe ushtarët e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës.

Rezolutat e miratuara në Kuvend pasqyrojnë qëndrim dhe vullnet politik për një çështje, por pa një detyrim ligjor.

| Radio Evropa e Lirë

Gjatë një operacioni të zhvilluar në Zubin Potok, nëntë persona janë arrestuar nën dyshime për krime lufte kundër popullatës civile, thanë autoritetet mëngjesin e së dielës. Operacioni ndërlidhet me rastin e njohur si “Grupi i Intelektualëve”.

Operacioni nxiti reagime të ashpra nga Lista Serbe dhe Serbia.

Prokuroria Speciale e Kosovës më vonë gjatë së dielës tha se të nëntë personat, me vendim të saj, janë ndaluar për 48 orë.

Ajo identifikoi të arrestuarit vetëm me iniciale: D.D., M.R., M.R., R.R., S.D., S.D., V.L., R.R dhe D.D, teksa listoi edhe se çfarë u sekuestrua si prova materiale gjatë kontrolleve në disa lokacione në komunën e Zubin Potokut.

Si prova, tha Prokuroria, u sekuestruan telefona mobilë, dy libreza ushtarake, një armë e gjatë dhe një pushkë gjuetie, fishekë, katër predha, para të gatshme në vlerë prej 23 mijë eurosh dhe para të gatshme në vlerë pre rreth 60 mijë dinarësh serbë (rreth 500 euro).

Operacioni, i koduar “Dosja 23” u realizua në orët e hershme të mëngjesit të 27 shtatorit në Zubin Potok, në veriun e Kosovës, të banuar me shumicë serbe.

Ai u krye nga Policia e Kosovës,me urdhër të Prokurorisë Speciale, dhe vjen pasi më 19 shtator u konfirmua, përmes analizës së ADN-së, se mbetjet mortore të tri viktimave të gjetura në varrezat masive në Zubin Potok, i përkisnin “Grupit të Intelektualëve”.

Më vonë, familjarët konfirmuan se njëri nga viktimat e identifikuara ishte Idriz Rrecaj.

Lista Serbe dhe Serbia reagojnë ashpër për arrestimet

Lidhur me arrestimet në komunën e Zubin Potokut ka reaguar Lista Serbe, partia kryesore e serbëve në Kosovë, që gëzon mbështetjen e Beogradit.

Në reagimin e kësaj partie lidhur me arrestimet u tha se në veri të Kosovë ka “frikë, shqetësim dhe pasiguri”.

“Ky nuk është një proces ligjor, me respekt të plotë për prezumimin e pafajësisë dhe të drejtën për mbrojtje, por hakmarrje dhe mënyra e [kryeministrit të Kosovës, Albin] Kurtit për përndjekjen e serbëve. Fakt është se serbët në Zubin Potok muajt e fundit janë nën një terror të tmerrshëm që të kujton një pushtim”, thuhet në reagimin e Listës Serbe.

Aty thuhet po ashtu se publikut nuk i janë paraqitur konkrete që do ta “justifikonin këtë trajtim ndaj familjeve të tëra dhe komuniteteve lokale”.

Nga Lista Serbe kërkuan që të arrestuarve t’u sigurohet kontakt i papenguar me avokatët dhe familjet, si dhe që procesi të mos jetë i ndikuar nga presioni politik.

Reagime pati edhe në Serbi. Presidenti serb, Aleksandar Vuçiq, e cilësoi arrestimin e serbëve në Zubin Potok si “metodën më perfide të spastrimit etnik”.

“Po dëgjoj se Kurti dhe njësitë e tij speciale kanë arrestuar sërish serbë, nëntë prej tyre, në komunën e Zubin Potokut, për krime të dyshuara lufte. Dhe e gjithë kjo do të heshtet nga bota, dhe do të bëhen sikur nuk dinë, sikur nuk e dinë se bëhet fjalë për metodën më perfide dhe më të paskrupullt të spastrimit etnik”, tha Vuçiq për transmetuesin publik serb.

Ai shtoi se Serbia ka angazhuar avokatë dhe se është në kontakt me familjet e serbëve të arrestuar.

Ndërkaq, Zyra për Kosovën në Qeverinë serbe po ashtu pretendoi se operacione të tilla policore synojnë “dëbimin” dhe “frikësimin” e serbëve në Kosovë, duke shtuar se nëntë të arrestuarit janë serbë dhe operacioni u krye në pesë fshatra të Zubin Potokut.

Sipas këtij institucioni të Qeverisë serbe, Policia e kreu operacionin në orën 06:00 në fshatrat Dren, Kalludër, Bregu i Madh, Crepulë dhe Uglarë.

Kjo zyrë pretendoi se në mesin e të arrestuarve është edhe një 90-vjeçar.

“Të arrestuar janë edhe të afërm të serbëve që tashmë kanë qenë cak i Prishtinës”, pretendoi Zyra e Qeverisë serbe, e cila shtoi se të arrestuarit kanë jetuar në Zubin Potok për më shumë se dy dekada.

“Arrestimet masive janë bërë metoda e re e Prishtinës për hakmarrje ndaj serbëve, ndërsa zbulimet e fundit në Zubin Potok, Prishtina i përdor si pretekst për stigmatizimin dhe gjuetinë e të gjithë serbëve të mbetur”, u tha në njoftimin e Zyrës, ku u shtua se me arrestimet e reja “Kurti dëshiron të zhvillojë edhe një fushatë politike, përmes së cilës synon të largojë vëmendjen e opinionit publik në Prishtinë nga aktakuzat e Hagës ndaj drejtuesve të UÇK-së”.

Ndryshe, “Grupi i Intelektualëve” përbëhej kryesisht nga qytetarë nga Skenderaj dhe Mitrovica, të cilët, sipas autoriteteve në Kosovë, ishin rrëmbyer dhe zhdukur me dhunë më 19 prill 1999 nga forcat serbe.

Në mesin e 23 personave të këtij grupi shqiptarësh kishte veprimtarë, profesionistë dhe figura publike nga zona e Mitrovicës, të cilët u zhdukën në zonën e Zubin Potokut.

Në gusht të këtij viti, autoritetet kryen gërmime në Kalludër dhe Jabukë të Zubin Potokut ku zbuluan tri varreza masive dhe u gjetën mbetjet mortore të të paktën 23 persona. Më pas, mostrat e mbetjeve të mortore u dërguan në Hagë të Holandës për identifikim përmes ADN-së.

Sipas kryeministrit të Kosovës, Albin Kurti, pritet që në “javët në vijim” Kosova të pranojë rezultatet edhe për mostrat e tjera që u dërguan në Hagë për ekzaminim.

Varrezat në Zubin Potok u zbuluan pas një hetimi dyvjeçar lidhur me dyshimet për krime lufte, sipas Prokurorisë Speciale.

Paraprakisht për këtë rast janë arrestuar katër persona, të identifikuar me iniciale J.R., M.J., R.K dhe M.B., të cilët janë të dyshuar për krime lufte kundër popullsisë civile.

Që të katër ndodhen në paraburgim.

Njëri nga të arrestuarit, sipas autoriteteve, dyshohet se në kohën e luftës kishte qenë pjesë aktive e Armatës Jugosllave.

Sipas Institutit të Krimeve të Kryera Gjatë Luftës në Kosovë, 1.577 persona vazhdojnë të jenë të zhdukur nga lufta e viteve 1998-1999, ndërsa janë dokumentuar gjithsej 12.230 viktima të luftës.

Kosova ka kërkuar vazhdimisht nga Serbia bashkëpunim për zbardhjen e fatit të personave të zhdukur dhe qasje në arkivat ushtarake që sipas autoriteteve mund të ndihmojnë në identifikimin e lokacioneve të varreve të mundshme.

| Radio Evropa e Lirë

Nisma për plotësimin dhe ndryshimin e Ligjit për Dhomat e Specializuara të Kosovës në Hagë është dërguar për mendim në Qeverinë e Kosovës, u bë e ditur pas mbledhjes së parë të Kryesisë së Kuvendit të legjislaturës së 11-të.

Lidhur me aktgjykimin dënues të 16 shtatorit ndaj katër ish-eprorëve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK), Kryesia është pajtuar që të hënën e 28 shtatorit të dalë me një deklaratë të përbashkët.

Më 21 shtator, Partia Demokratike e Kosovës – forca e dytë politike e dalë nga zgjedhjet e qershorit – dorëzoi në Kuvend projektligjin.

Në dokumentin e ndryshimeve të propozuara, të cilën e ka parë Radio Evropa e Lirë, kërkohet ndër të tjera, që dënimet më të larta që mund të shqiptohen nga Gjykata në Hagë të jenë 15 vjet burgim dhe që të dënuarit të mund të jenë subjekt i faljes presidenciale.

Sipas Arian Tahirit nga PDK-ja, kryetarja e Kuvendit, Albulena Haxhiu, është zotuar që të angazhohet që nisma të trajtohet me shpejtësi nga ekzekutivi.

“[Kryetarja e Kuvendit, Albulena] Haxhiu u zotua se personalisht ajo do të angazhohet dhe do të komunikojë me Kurtin që të trajtohet me urgjencën e nevojshme”, tha ai pas mbledhjes së parë të Kryesisë së Kuvendit.

Haxhiu, ndërkaq, sqaroi se Qeveria ka kohë 30 ditë për ta shqyrtuar nismën, por u zotua se do ta adresojë sërish çështjen, që ekzekutivi ta trajtojë me prioritet, duke shtuar se “tani i kemi ditët e numëruara” pas vendimit të Gjykatës Kushtetuese.

Ajo ju referua 6 tetorit – datës së fundit kur deputetët duhet të zgjedhin presidentin e ri vendit, pasi në të kundërtën, tha Haxhiu, vendi do të shkojë në zgjedhje.

“Kur flasim për vendimin në Hagë, nuk i ndihmojnë atyre në Hagë që ne me vetëdije të plotë, pa kokëçarje e çojmë vendin në zgjedhje. Mendoj që ka hapësirë të bëhemi bashkë dhe ta procedojmë një emër për president”, tha ajo.

Dy ditë më parë, Gjykata Kushtetuese doli me njoftim, duke thënë se Qeveria e re e Kosovës është zgjedhur në mënyrë kushtetuese, Kuvendi është konstituuar, ndonëse jashtë afatit kushtetues dhe se deputetët duhet të zgjedhin presidentin deri më 6 tetor.

Haxhiu kritikoi Kushtetuesen, duke thënë se po krijon norma të reja kushtetuese, duke shtuar se tani doli me një afat tjetër për presidentin, krahasuar me aktgjykimin e vitit të kaluar.

“Jam e shqetësuar me mënyrën si i trajton gjykata lëndët. Ajo nuk është gjykatë që duhet t’ua bëjë qejfin partive politike”, tha Haxhiu, e cila është ushtruese e detyrës së presidentit.

E pyetur se kush i shpall zgjedhjet pas 6 tetorit, Haxhiu tha se ka interpretime të ndryshme për këtë çështje, dhe shtoi se duhet pritur publikimi i aktgjykimit të plotë për të parë nëse Kushtetuesja e ka trajtuar edhe këtë aspekt.

Arbërie Nagavci nga Lëvizja Vetëvendosje, ndërkaq, tha se duke pasur parasysh situatën me të cilën po përballet Kosova pas vendimit të Hagës, vendi duhet të ketë institucione me mandat të plotë, përfshirë presidentin.

Nagavci u shpreh se kreu i partisë do të tregojë së shpejti nëse do të ketë takime me subjektet politike, por shtoi se partia e saj do të angazhohet maksimalisht për zgjedhjen e presidentit.

Nëse deputetët nuk arrijnë të gjejnë pajtim për presidentin, vendi rrezikon të shkojë drejt zgjedhjeve të reja. Ato do të ishin votimet e katërta që nga shkurti i vitit 2025 dhe të dytat për shkak të moszgjedhjes së presidentit.

Por, për Tahirin e PDK-së, pritoritet është çështja e aktgjykimit në Hagë dhe madje tha se në takim nuk është diskutuar për presidentin. Ai madje tha se vendimi i 16 shtatorit nuk duhet të lidhet me tema politike.

“Rrethanat që janë dhe jemi kërkohet përgjegjësi kombëtare, politike dhe karshi kësaj, ne jemi duke thirrur në unitet kombëtar dhe politik”, tha Tahiri.

Partia Aleanca tha se mbështet nismën e PDK-së për ndryshimin e ligjit dhe çdo nismë që ndihmon në lirimin e Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Jakup Krasniqit dhe Rexhep Selimit, që u dënuan për krime lufte nga shkalla e parë e mekanizmit të drejtësisë në Hagë, që njihet si Gjykata Speciale.

Kritika për nismën e PDK-së

Kryeparlamentarja Haxhiu tha se projektligjin e PDK-së e ka dërguar te një ekip ekspertësh, por ende nuk mund të japë një vlerësim për përmbajtjen e tij.

Megjithatë, ajo pati kritika që për të nuk ka pasur konsultime, duke shtuar se do të ishte më e drejtë që ai të hartohej nga Komisioni për legjislacion ose paraprakisht të konsultohen ekipet mbrojtëse të katërshes së UÇK-së dhe ekspertë të fushës.

“Unë mendoj se nuk bëjmë mirë nëse nuk i konsultojmë ekipet mbrojtëse për çfarëdo nisme ligjore”, tha ajo.

Kritika të ngjashme pati edhe Arbërie Nagavci nga Lëvizja Vetëvendosje, e cila tha se partia e saj, por as partitë e tjera nuk janë konsultuar për këtë projektligj.

“Nga sot kemi 11 ditë që të zgjedhim presidentin. Në këtë pikë është e rëndësishme që çështjet e rëndësishme t’i adresojmë me një strategji shtetërore, pa protagonizma, por duhet të përmendet që askush nga LVV-ja nuk është konsultuar me këtë nismë të PDK-së. Kjo duhet të jetë një nismë që na bashkon”, tha ajo.

Paraprakisht, LVV-ja ka thënë se do ta shqyrtojë projektligjin e propozuar në aspektin juridik, përfshirë edhe përputhshmërinë e tij me kornizën ligjore në fuqi dhe “efektet që një ndërhyrje e tillë eventualisht mund të ketë në këtë fazë të procedurave pranë Dhomave të Specializuara”.

Vetëm nga Lidhja Demokratike e Kosovës, fuqia e tretë politike në Kuvendin e Kosovës, nuk kanë dalë me një qëndrim zyrtar rreth projekligjit për Specialen.

Nisma e PDK-së vjen në kohën kur po mbahen protesta të përnatshme në Prishtinë në kundërshtim të vendimit të Gjykatës Speciale.

| Radio Evropa e Lirë