Gazeta prestigjioze amerikane BOSTON GLOBE, ka publikuar editorialin e bordit të saj redaktues, në të cilin kritikohet administrata amerikane për përgjigjen e saj ndaj pandemisë COVID-19. Me autorizim nga BOSTON GLOBE MEDIA, ne po e publikojmë në tërësi.
Bordi Redaktues
Shumë nga vuajtjet dhe vdekjet në ardhje ishin të parandalueshme. Presidenti i ka duart e gjakosura.
Copat po bien; qendra nuk mund ta përballojë” shkroi
W.B. Yeats në vitin 1919. Një shekull më
vonë, u bë e qartë: Epiqendra nuk mund ta përballojë. Vendimet katastrofike të
Shtëpisë së Bardhë e kanë dënuar vendin më të pasur në botë me një sezonë të vuajtjeve
të papërshkruara.
Shtetet e Bashkuara, një udhërrëfyes i kahmotshëm i progresit
shkencor dhe inovacioneve në mjekësi, me
institucione dhe spitale të veta të klasit botëror, tash janë shndërruar në nyje të një pandemie
globale që ka sëmurë të paktën 745,000 njerëz dhe tashmë u ka marrë jetën më
shumë se 35,000 vetave në gjithë botën.
Tani që numri i rasteve të konfirmuara në Shtetet e
Bashkuara me COVID -19 mbi 140,000 – ka tejkaluar atë të shumë vendeve të
tjera, amerikanëve u është shkruar që gjatë javëve në vazhdim, të shohin se si po
u sëmuren anëtarët e familjeve dhe miqtë e tyre, të kenë frikë për fatin e vetvetes
duke parë rritjen e numrit të viktimave.
Gjersa përhapja e koronavirusit të ri ka qenë agresive në të gjithë botën, goditjen e rëndë që do ta pësojnë Shtetet e Bashkuara, kemi mundur ta parandalojmë. Kur populli amerikan po mbërthehet për më të keqen e kësaj krize, ia vlen ta kujtojmë se shtrirja e virusit këtu nuk i atribuohet ndonjë akti të Zotit ose një okupimi nga jashtë, por një dështimi kolosal të lidershipit tonë.
Maskat e fytyrës janë bërë simbolikë e ruajtjes nga COVID-19 në tërë botën. Pritet që CDC të ju rekomandojë amerikanëve të bartin mbulesa të fytyrës gjatë daljeve jashtë
Epidemisë që pat nisur në Kinë i nevojitej një Shtëpi e
Bardhë e cila do të mund të vepronte me nguti dhe me kompetencë për të mbrojtur
shëndetin publik, duke qenë e informuar nga shkenca dhe e udhëhequr nga
dhembshuria si dhe shërbimi për publikun. Asaj i duhej një administratë e cila
do t’i shpërndante shpejt testet e besueshme në të gjithë vendin, që të izoloheshin
rastet, të përcilleshin gjurmët dhe të ndalej përhapja e virusit, siç e bëri në
mënyrë efektive Koreja e Jugut, por edhe që të prodhoheshin e të shpërndaheshin furnizime të vogla për
shëndetësinë në tërë vendin.
Për të, nevojitej të ishte një president i Shteteve të
Bashkuara që jep mesazhe të qarta, të
qëndrueshme e shkencërisht të arsyetuara lidhur me gjendjen e epidemisë dhe për
zgjidhjet e nevojshme, ai i cili do t’ju ofronte qytetarëve siguri në kohë të
frikshme, dhe që do i udhëzonte qytetet dhe shtetet në mënyrë të vazhdueshme.
Ajo e kërkonte një lider i cili do ta vënte në rend të parë
mirëqenien e vendit, para përfitimeve afatshkurtra nga bursa apo para perspektivës
së tij për tu rizgjedhur, dhe i cili do të punonte me vendet e tjera për ta frenuar
valën e rasteve të COVID-19 në gjithë botën.
Në të vërtetë, e kemi një president të mposhtur nga pandemia
globale në dimensione epike. Një
president, i cili në fund të janarit, kur u konfirmua rasti i parë me koronavirus
në Shtetet e Bashkuara, e minimizonte rrezikun dhe këmbëngulte se çdo gjë ishte
nën kontroll.
Një president i cili,
në vend se që me këmbëngulësi t’i testonte të gjithë ata që ishin ekspozuar
ndaj virusit, deklaroi se s’do ta preferonte zbritjen në breg të pasagjerëve nga
një anije e infektuar, vetëm e vetëm për ta mbajtur (artificialisht) të ulët numrin
e rasteve në vend.
Një president i cili në vazhdimësi, me mosbesimin e tij dhe me
përbuzjen e fakteve shkencore, e ka vënë në lajthitje publikun me ato barnat e
paprovuara për COVID-19, dhe i cili, javën e kaluar, bëhej me pishman nëse
vendi do ta përmbyllte distancimin
shoqëror në Pashkë, e më vonë, të shtunën,
nëse do ta vendoste New York-un, New Jersey-in dhe Connecticut-in në karantinë.
Një president i cili
është zotuar se do ta mbikëqyrë ndihmën e dedikuar për korporata, nga pakoja e
fundit e përkrahjes në vlerë prej 500 miliardë dollarësh, një pjesë e së cilës
do të derdhet në industrinë e udhëtimeve, ku investohet në familjen e tij.
Një president i cili ditëve të fundit, në një konferencë
shtypi, e shpenzoi një pjesë të mirë të kohës duke u ankuar se sa e vështirë qenkash
që një pasanik të shërbente në Shtëpinë e Bardhë, në kohën kur amerikanët
kishin filluar ta humbnin punën, kujdesin shëndetësor dhe jetën e tyre.
Një president i cili e ka forcuar stigmatizimin racial duke
e quajtur epideminë si një “virus kinez”, dhe i cili nuk arriti të krijojë
bashkëpunim adekuat me vendet të tjera, që ato ta lokalizonin epideminë dhe që kësaj
sëmundjeje t’i bëhej një studim.
Një president i cili i shmanget përgjegjësisë dhe i cili nuk
e njeh, e lëre më ta pranojë autorsinë e së të vërtetës së hidhur nga dëshmia e
shkencëtarit Dr. Anthony Fauci, i Institutit Kombëtar të Shëndetit: se kohëzgjatja
e testimeve në vend ishte “gjë e dështuar”.
Koha është faktori kyç në përgjigje ndaj pandemisë: Mund ta shndërrojë
atë në një shpërthim të lokalizuar që zgjatë ca javë, apo në një epidemi të
pakontrollueshme që prekë me miliona njerëz.
Administrata e Trumpit ka bërë gabime kritike gjatë dy
muajve të fundit, fillimisht duke vendosur që ta zhvillojë testin e vet diagnostik,
i cili më pas dështoi, në vend se ta
miratonte testin e Organizatës Botërore të Shëndetësisë – një veprim që
gjunjëzoi përgjigjen amerikane ndaj koronavirusit, e që sipas vlerësimit të
ekspertëve të shëndetit publik, do të kushtojë me jetën e mijëra, nëse jo qindra mijëra amerikanëve.
Guverantori i New Yorkut, Andrew Cuomo, ka deklaruar se shteti i tij do të mbetet pa respiratorë të nevojshëm brenda 6 ditësh
Në vend se, siç pritej, të bënte përpjekje për një mobilizim
federal, që me shpejtësi të shpërndaheshin veshjet e nevojshme, maskat dhe respiratorët
për spitalet e pajisura dobët, për mjekët dhe infermierët anembanë vendit, të
cilët u lanë të pambrojtur gjatë trajtimit të pacientëve që po shtoheshin në
numër, administrata ishte e zënë për t’i mundur me çmim shtetet individuale (përfshirë
këtu edhe shtetin Masaçusets) gjatë përpjekjeve të tyre për të blerë materiale
shëndetësore.
Ajo shkoi zvarrë derisa u thirr në Ligjin e Prodhimit të
Mbrojtjes, në mënyrë që respiratorët dhe maskat në mungesë por shumë të
kërkuara, të nisin së prodhuari, e që tu
shpërndaheshin spitaleve në mbarë vendin, kur ato po ballafaqohen me pikun
e ciklit të kësaj epidemie.
Ajo i la guvernatorët dhe kryetarët e komunave në lloç, të
cilët po i përgjërohen për ndihmë.
Muaj të tërë, të cilët kjo administratë i humbi me përgënjeshtrime të rrezikut, e pastaj me gabimet vijues në hapa, krijuan eksponencialisht më shumë raste me COVID-19 se sa që ishin të nevojshme. Me fjalë të tjera, presidenti i ka duart e gjakosura.
Nuk është e tepërt që amerikanët të kërkojnë nga udhëheqësit
e tyre kompetencë, dhe që të informohen për përgjigjen ndaj një krize të përmasave
historike.
Përkundrazi, ata e kanë një Shtëpi të Bardhë të shëmtuar nga
korrupsioni dhe paaftësia, e cila me mesazhe të përziera i turbullon bursat dhe
atyre ua shkund sigurinë.
Në vend të
dhembshurisë dhe qartësisë, Presidenti, në fjalimet e tij gati të përditshme drejtuar
kombit, portretizon vrazhdësi, kujdes për veten dhe mungesë të orientimit.
Duke rrapëlluar me barna të paverifikuara dhe me karantina
të mundshme para publikut, sikur të ishte në ndonjë reality show me
egzibicione, ai më shumë të shqetëson se
sa që të ofron siguri. Pandemia po na
flet se tiparet më të këqija të kësaj presidence nuk janë thjesht vetëm një ushqim
për komeditë e mbrëmjes në TV; ato po na kushtojnë me jetë, me mirëqenie dhe me
shëndet të mendjes kolektive.
Shumë pika kyçe të vendimmarrjes në këtë krizë tashmë i kemi prapa shpine, mirëpo ende kemi të tjera në dukje. Për hir të vetes sonë, çdo amerikan duhet të shpresojë për një mrekulli të kthesës – dhe se strategjia shumë-pak, tepër-vonë e Task Forcës së Shtëpisë së Bardhë, tani e tutje do të mund të parandalojë një përhapje të mëtutjeshme të sëmundjes e të shkatërrimit ekonomik në shkallë të lartë. Por, vie nëntori, e në sytë e Presidentit duhet kërkuar llogari për jetërat e humbura dhe për vuajtjet e mëdha që mund të evitoheshin.
Artikulli është ribotuar në shqip me autorizimin e autorëve.
Ndalohet kopjimi dhe ribotimi i artikullit apo pjesëve të tij pa pëlqimin e autorit. Përktheu dhe përshtati: Visar Hoti
Presidenti amerikan, Donald Trump ka konfirmuar se Shtetet e Bashkuara do të krijojnë një bllokadë që ua pamundëson anijeve hyrjen dhe daljen prej porteve iraniane.
Sipas tij, bllokada do të funksionalizohet më 13 prill, në orën 10:00, sipas kohës lindore.
Duke e bërë të ditur lajmin për bllokadë, Komanda Qendrore e SHBA-së, e cila është përgjegjëse për të gjitha forcat ushtarake amerikane në Lindje të Mesme, ka thënë se bllokada do të vlejë ndaj anijeve të të gjitha shteteve “pa asnjë dallim”, dhe kështu ato nuk do të mund të hyjnë dhe as të dalin prej porteve iraniane dhe brigjeve detare në “Gjirin Arab” – të njohur edhe si Gjiri Persik – si dhe Gjirin e Omanit.
Komanda Qendrore nuk ka dhënë më shumë hollësi për bllokadën, përfshirë të dhënat se sa anije amerikane do të angazhohen në këtë drejtim, por vetëm që do të vlejë për anijet që synojnë të hyjnë dhe dalin nga Irani.
Prej nisjes së konfliktit mes Shteteve të Bashkuara dhe Izraelit, në njërën anë, dhe Iranit, në anën tjetër, Teherani e ka bllokuar gjithë trafikun detar në Ngushticën e Hormuzit, duke ndikuar në rritje të mprehtë të çmimeve të energjisë.
Irani ka bërë të ditur edhe se do të nisë të vendosë taksë për anijet që synojnë të kalojnë nëpër atë ngushticë jetike për furnizimet globale me naftë.
Njoftimi prej SHBA-së ka ardhur pas dështimit të bisedimeve me palën iraniane për t’i dhënë fund luftës së nisur më 28 shkurt.
Nënpresidenti amerikan, JD Vance e ka udhëhequr delegacionin amerikan në negociatat që kanë zgjatur mbi 21 orë në Islamabad të Pakistanit.
“Lajmi i keq është që nuk kemi arritur një marrëveshje. Mendoj që është lajm më i keq për Iranin sesa që është lajm i keq për SHBA-në”, ka thënë ai shkurt për mediat pas përfundimit të takimit.
Ambiciet bërthamore të Iranit besohet t’i kenë dominuar bisedimet, ndonëse Vance ka thënë se në agjendë kanë qenë edhe çështje tjera madhore, përfshirë ngrirjen e aseteve dhe tensionet më të gjera në Lindje të Mesme.
Armëpushimi i brishtë si duket po respektohet disa orë pasi Shtetet e Bashkuara dhe Irani u pajtuan për të, teksa anijet po lëvizin përmes Ngushticës së Hormuzit dhe bombardimet janë ndalur për herë të parë në më shumë se një muaj.
Udhëheqësit nga e mbarë bota – përfshirë edhe tregjet financiare dhe të energjisë – më 8 prill mirëpritën armëpushimin, teksa shpresojnë se ai do të çojë në një zgjidhje diplomatike për t’i dhënë fund luftës, ndonëse ka pasur disa raportime për sulme ajrore të kryera nga Izraeli dhe Irani.
“Presidenti i Shteteve të Bashkuara më ka thënë mua, dhe i ka thënë të gjithë ekipit negociator – sekretarit të Shtetit, Marco Rubion, dhe të dërguarit të posaçëm, Steve Witkoff – ‘Shkoni dhe punoni me mirëbesim për të arritur një marrëveshje’”, tha nënpresidenti amerikan, JD Vance, gjatë pjesëmarrjes në një ngjarje në Budapest.
“Ai nuk ka durim. Është i paduruar për të bërë përparim. Na ka thënë të negociojmë me mirëbesim dhe mendoj se nëse ata negociojnë me mirëbesim, do të jemi në gjendje të gjejmë një marrëveshje. Por, kjo është një ‘nëse’ e madhe dhe, në fund varet nga iranianët se si do të negociojnë. Shpresoj që të marrin vendimin e duhur”, shtoi Vance.
Uashingtoni dhe Teherani u pajtuan më 7 prill për një armëpushim dyjavor, të ndërmjetësuar nga Pakistani, duke u tërhequr nga përshkallëzimi për t’u dhënë kohë dy palëve të negociojnë një marrëveshje paqeje.
“SHBA-ja do të punojë ngushtë me Iranin, për të cilin kemi përcaktuar se ka kaluar në atë që do të jetë një ndryshim shumë produktiv i regjimit”, tha Trump në rrjetet sociale më 8 prill.
Islamabadi do të ndërmjetësojë negociatat e drejtpërdrejta mes dy vendeve më 10 prill.
Trump, që më 7 prill shkroi se “një civilizim i tërë do të vdesë sonte” nëse Irani nuk arrin një marrëveshje, shkroi në rrjetet sociale se ka pranuar një propozim 10-pikësh nga Teherani dhe se ai beson se “është një bazë mbi të cilën mund të punohet për të negociuar”.
Iranianët janë shprehur të lehtësuar, por njëkohësisht të shqetësuar pasi SHBA-ja dhe Irani njoftuan për marrëveshjen, që parasheh ndaljen e armiqësive për dy javë. Pas më shumë se pesë javë sulme ajrore, disa iranianë thonë se presin ditë të vështira përpara, me infrastrukturë të shkatërruar, por gjithashtu duan që Qeveria e tyre të rivendosë të drejtat themelore dhe të lirojë të burgosurit politikë.
“Jam i lumtur që ka një armëpushim, por nuk do të qetësohem derisa të ketë paqe të qëndrueshme”, tha një burrë nga brenda Iranit në një mesazh dërguar Radios Farda të Radios Evropa e Lirë.
“E di se na presin ditë të vështira. Infrastruktura është shkatërruar dhe autoritetet me gjasë do të bëhen më të dhunshme, por ne duhet të qëndrojmë të bashkuar dhe të distancohemi nga nxitësit e luftës”.
Trump nuk dha detaje për propozimin iranian, por shtoi se marrëveshja varet nga fakti nëse Teherani lejon kalim të papenguar të anijeve në Ngushticën e Hormuzit, një rrugë kyç detare përmes së cilës kalon rreth 20 për qind e naftës dhe gazit në botë.
Sipas të dhënave nga monitoruesi detar MarineTraffic, deri në mesditë dy anije kaluan përmes kësaj rruge ujore.
“Shenjat e para të aktivitetit të anijeve po shfaqen në Ngushticën e Hormuzit pas njoftimit për armëpushim, që përfshin një rihapje të përkohshme të kësaj rruge strategjike për të mundësuar negociatat”, thuhet në një postim të këtij monitoruesi në X, duke theksuar se një anije transportuese me pronësi greke dhe një anije me flamur liberian kanë kaluar tashmë përmes ngushticës.
Ministri i Jashtëm iranian, Abbas Araqchi, konfirmoi përmes një postimi në X se nëse sulmet kundër Iranit ndalohen, forcat e armatosura iraniane “do të ndalin” sulmet hakmarrëse ndaj caqeve në mbarë Lindjen e Mesme.
“Gjatë dy javëve, do të jetë i mundur kalimi i sigurt përmes Ngushticës së Hormuzit përmes koordinimit me forcat e armatosura të Iranit dhe duke pasur parasysh kufizimet teknike”, shkroi ai.
Izraeli tha se e mbështet vendimin e presidentit Trump për të ndalur sulmet ndaj Iran për dy javë, me kusht që të rihapet menjëherë Ngushtica e Hormuzit dhe të ndalen sulmet ndaj SHBA-së, Izraelit dhe vendeve të tjera në rajon.
Por, deklarata, e publikuar nga zyra e kryeministrit izraelit, Benjamin Netanyahu, tha se armëpushimi nuk përfshin Libanin, gjë që bie ndesh me një deklaratë të mëhershme të kryeministrit të Pakistan, Shehbaz Sharif.
Agjencia shtetërore e lajmeve e Libanit, raportoi për sulme të reja izraelite në jug të vendit, përfshirë granatime dhe një sulm ajror në mëngjes ndaj një ndërtese pranë një spitali, ku u vranë katër persona.
Për më tepër, ushtria izraelite lëshoi paralajmërime urgjente për banorët, duke thënë se planifikonte të sulmonte në jug të Libanit.
Ndërkohë, shtetet e Gjirit, Kuvajti dhe Emiratet e Bashkuara Arabe raportuan për sulme të reja në territorin e tyre.
Presidenti amerikan, Donald Trump, tha se SHBA-ja ka pranuar një armëpushim dyjavor me Iranin, të ndërmjetësuar nga Pakistani, për t’u dhënë kohë palëve që të negociojnë një marrëveshje paqeje.
Trump, i cili më 7 prill paralajmëroi se “një qytetërim i tërë do të vdesë sonte” nëse Irani nuk bën marrëveshje, tha se ka marrë nga Teherani një propozim me 10 pika dhe se e konsideron atë një bazë të mirë për negociata.
Agjencia e lajmeve Tasnim, e afërt me forcat e Gardës Revolucionare Islamike të Iranit (IRGC), konfirmoi se është “vendosur” një armëpushim midis dy palëve, “me kushte të caktuara”.
Ajo nuk dha detaje shtesë, duke thënë se ato do të shpallen së shpejti.
Trump, gjithashtu, nuk dha detaje për propozimin iranian, por tha se marrëveshja varet nga lejimi i lëvizjes së lirë të anijeve në Ngushticën e Hormuzit – një rrugë shumë e rëndësishme për transportin e naftës dhe gazit.
“… pas kërkesës së tyre që unë t’i ndalja sulmet shkatërruese që ishin planifikuar për sonte ndaj Iranit, dhe me kusht që Republika Islamike e Iranit të pajtohet për hapjen E PLOTË, TË MENJËHERSHME dhe TË SIGURT të Ngushticës së Hormuzit, unë pranoj t’i pezulloj bombardimet dhe sulmet ndaj Iranit për një periudhë dyjavore”, shkroi Trump në rrjetet sociale.
Analistët e përshkruajnë këtë kusht si çelës të marrëveshjes, duke shtuar se stabiliteti i armëpushimit do të varet nga Teherani.
“Tani të gjithë sytë janë tek Irani, pasi presidenti e ka kushtëzuar armëpushimin me hapjen e Ngushticës nga ana e Iranit”, thotë për Radion Evropa e Lirë Alex Plitsas, bashkëpunëtor i lartë në Këshillin Atlantik dhe ish-zyrtar i Pentagonit.
Izraeli tha se e mbështet vendimin e Trumpit për t’i pezulluar sulmet kundër Iranit, por shtoi se “armëpushimi dyjavor nuk e përfshin Libanin”.
Anne Dreazen, nënkryetare e Qendrës për një Lindje të Mesme të Re pranë Komitetit Hebre Amerikan, thotë për Radion Evropa e Lirë se, ndonëse armëpushimi përfaqëson një “ulje taktike të tensioneve”, kushtet detare mbeten shumë të brishta.
Ajo thotë se, për shkak se kalimi vazhdon të koordinohet përmes ushtrisë iraniane, marrëveshja përfaqëson një “regjim të kontrolluar dhe të kushtëzuar të qasjes”, dhe jo një rikthim të vërtetë te normat ndërkombëtare.
“Në terma praktikë, Irani po ruan aftësinë për të rregulluar, kufizuar apo politizuar trafikun detar, duke e përdorur Ngushticën si mjet presioni, në vend që të rikthejë parimin e lundrimit të lirë”, thotë Dreazen.
Sipas saj, barra bie mbi Teheranin për të dëshmuar se është i gatshëm të “ndryshojë kurs”.
“Arsyeja për ta bërë këtë është se ne tashmë i kemi përmbushur dhe tejkaluar të gjitha objektivat ushtarake dhe jemi shumë larg një marrëveshjeje përfundimtare në lidhje me PAQEN afatgjate me Iranin dhe PAQEN në Lindjen e Mesme”, shtoi Trump.
Ministri i Jashtëm iranian, Abbas Araqchi, shkroi në X se nëse sulmet kundër Iranit ndalen, forcat e armatosura iraniane do t’i ndërpresin sulmet e tyre kundër objektivave në të gjithë Lindjen e Mesme.
“Për një periudhë prej dy javësh, kalimi i sigurt nëpër Ngushticën e Hormuzit do të jetë i mundur nëpërmjet koordinimit me Forcat e Armatosura të Iranit dhe duke marrë në konsideratë kufizimet teknike”, tha ai.
Ky zhvillim pason paralajmërimet e Trumpit se Shtetet e Bashkuara do t’i sulmojnë termocentralet dhe urat e Iranit – deklarata që zyrtarët iranianë i përshkruan si kërcënime për ‘krime lufte’, edhe pse disa ekspertë të së drejtës ndërkombëtare i kontestuan këto vlerësime.
Ai vjen gjithashtu vetëm disa orë pasi sulmet ajrore të SHBA-së dhe Izraelit goditën vende të shumta në të gjithë Iranin, duke përfshirë infrastrukturën dhe ishullin strategjik, Harg.
Zyrtarë të lartë të administratës së Trumpit e cilësuan marrëveshjen si “një fitore”, ndërsa Jason Brodsky, drejtor i politikave në organizatën Të Bashkuar kundër Iranit, e përshkruan atë si “një pauzë taktike” nga ana e Shteteve të Bashkuara për të parë nëse Irani do t’i përmbahet marrëveshjes.
“Mendoj se presidenti Trump e ka ende opsionin e përshkallëzimit. Planet për sulm janë përgatitur. Kërcënimi i besueshëm ushtarak mbetet”, thotë ai për Radion Evropa e Lirë.
Paraprakisht kishte shqetësime globale për deklaratat e Trumpit për shkatërrimin e civilizimit iranian.
Papa Leoni, amerikan, e konsideroi këtë “vërtet të papranueshme”, ndërsa të tjerë paralajmëruan kundër sulmeve ndaj infrastrukturës civile.
Derisa konflikti, që filloi me sulmet ajrore amerikane dhe izraelite ndaj Iranit më 28 shkurt, vazhdonte, kishte pak shenja që palët ishin gati për kompromis, dhe propozimet e Uashingtonit dhe Teheranit rrallë përputheshin.