Gazeta prestigjioze amerikane BOSTON GLOBE, ka publikuar editorialin e bordit të saj redaktues, në të cilin kritikohet administrata amerikane për përgjigjen e saj ndaj pandemisë COVID-19. Me autorizim nga BOSTON GLOBE MEDIA, ne po e publikojmë në tërësi.
Bordi Redaktues
Shumë nga vuajtjet dhe vdekjet në ardhje ishin të parandalueshme. Presidenti i ka duart e gjakosura.
Copat po bien; qendra nuk mund ta përballojë” shkroi
W.B. Yeats në vitin 1919. Një shekull më
vonë, u bë e qartë: Epiqendra nuk mund ta përballojë. Vendimet katastrofike të
Shtëpisë së Bardhë e kanë dënuar vendin më të pasur në botë me një sezonë të vuajtjeve
të papërshkruara.
Shtetet e Bashkuara, një udhërrëfyes i kahmotshëm i progresit
shkencor dhe inovacioneve në mjekësi, me
institucione dhe spitale të veta të klasit botëror, tash janë shndërruar në nyje të një pandemie
globale që ka sëmurë të paktën 745,000 njerëz dhe tashmë u ka marrë jetën më
shumë se 35,000 vetave në gjithë botën.
Tani që numri i rasteve të konfirmuara në Shtetet e
Bashkuara me COVID -19 mbi 140,000 – ka tejkaluar atë të shumë vendeve të
tjera, amerikanëve u është shkruar që gjatë javëve në vazhdim, të shohin se si po
u sëmuren anëtarët e familjeve dhe miqtë e tyre, të kenë frikë për fatin e vetvetes
duke parë rritjen e numrit të viktimave.
Gjersa përhapja e koronavirusit të ri ka qenë agresive në të gjithë botën, goditjen e rëndë që do ta pësojnë Shtetet e Bashkuara, kemi mundur ta parandalojmë. Kur populli amerikan po mbërthehet për më të keqen e kësaj krize, ia vlen ta kujtojmë se shtrirja e virusit këtu nuk i atribuohet ndonjë akti të Zotit ose një okupimi nga jashtë, por një dështimi kolosal të lidershipit tonë.
Maskat e fytyrës janë bërë simbolikë e ruajtjes nga COVID-19 në tërë botën. Pritet që CDC të ju rekomandojë amerikanëve të bartin mbulesa të fytyrës gjatë daljeve jashtë
Epidemisë që pat nisur në Kinë i nevojitej një Shtëpi e
Bardhë e cila do të mund të vepronte me nguti dhe me kompetencë për të mbrojtur
shëndetin publik, duke qenë e informuar nga shkenca dhe e udhëhequr nga
dhembshuria si dhe shërbimi për publikun. Asaj i duhej një administratë e cila
do t’i shpërndante shpejt testet e besueshme në të gjithë vendin, që të izoloheshin
rastet, të përcilleshin gjurmët dhe të ndalej përhapja e virusit, siç e bëri në
mënyrë efektive Koreja e Jugut, por edhe që të prodhoheshin e të shpërndaheshin furnizime të vogla për
shëndetësinë në tërë vendin.
Për të, nevojitej të ishte një president i Shteteve të
Bashkuara që jep mesazhe të qarta, të
qëndrueshme e shkencërisht të arsyetuara lidhur me gjendjen e epidemisë dhe për
zgjidhjet e nevojshme, ai i cili do t’ju ofronte qytetarëve siguri në kohë të
frikshme, dhe që do i udhëzonte qytetet dhe shtetet në mënyrë të vazhdueshme.
Ajo e kërkonte një lider i cili do ta vënte në rend të parë
mirëqenien e vendit, para përfitimeve afatshkurtra nga bursa apo para perspektivës
së tij për tu rizgjedhur, dhe i cili do të punonte me vendet e tjera për ta frenuar
valën e rasteve të COVID-19 në gjithë botën.
Në të vërtetë, e kemi një president të mposhtur nga pandemia
globale në dimensione epike. Një
president, i cili në fund të janarit, kur u konfirmua rasti i parë me koronavirus
në Shtetet e Bashkuara, e minimizonte rrezikun dhe këmbëngulte se çdo gjë ishte
nën kontroll.
Një president i cili,
në vend se që me këmbëngulësi t’i testonte të gjithë ata që ishin ekspozuar
ndaj virusit, deklaroi se s’do ta preferonte zbritjen në breg të pasagjerëve nga
një anije e infektuar, vetëm e vetëm për ta mbajtur (artificialisht) të ulët numrin
e rasteve në vend.
Një president i cili në vazhdimësi, me mosbesimin e tij dhe me
përbuzjen e fakteve shkencore, e ka vënë në lajthitje publikun me ato barnat e
paprovuara për COVID-19, dhe i cili, javën e kaluar, bëhej me pishman nëse
vendi do ta përmbyllte distancimin
shoqëror në Pashkë, e më vonë, të shtunën,
nëse do ta vendoste New York-un, New Jersey-in dhe Connecticut-in në karantinë.
Një president i cili
është zotuar se do ta mbikëqyrë ndihmën e dedikuar për korporata, nga pakoja e
fundit e përkrahjes në vlerë prej 500 miliardë dollarësh, një pjesë e së cilës
do të derdhet në industrinë e udhëtimeve, ku investohet në familjen e tij.
Një president i cili ditëve të fundit, në një konferencë
shtypi, e shpenzoi një pjesë të mirë të kohës duke u ankuar se sa e vështirë qenkash
që një pasanik të shërbente në Shtëpinë e Bardhë, në kohën kur amerikanët
kishin filluar ta humbnin punën, kujdesin shëndetësor dhe jetën e tyre.
Një president i cili e ka forcuar stigmatizimin racial duke
e quajtur epideminë si një “virus kinez”, dhe i cili nuk arriti të krijojë
bashkëpunim adekuat me vendet të tjera, që ato ta lokalizonin epideminë dhe që kësaj
sëmundjeje t’i bëhej një studim.
Një president i cili i shmanget përgjegjësisë dhe i cili nuk
e njeh, e lëre më ta pranojë autorsinë e së të vërtetës së hidhur nga dëshmia e
shkencëtarit Dr. Anthony Fauci, i Institutit Kombëtar të Shëndetit: se kohëzgjatja
e testimeve në vend ishte “gjë e dështuar”.
Koha është faktori kyç në përgjigje ndaj pandemisë: Mund ta shndërrojë
atë në një shpërthim të lokalizuar që zgjatë ca javë, apo në një epidemi të
pakontrollueshme që prekë me miliona njerëz.
Administrata e Trumpit ka bërë gabime kritike gjatë dy
muajve të fundit, fillimisht duke vendosur që ta zhvillojë testin e vet diagnostik,
i cili më pas dështoi, në vend se ta
miratonte testin e Organizatës Botërore të Shëndetësisë – një veprim që
gjunjëzoi përgjigjen amerikane ndaj koronavirusit, e që sipas vlerësimit të
ekspertëve të shëndetit publik, do të kushtojë me jetën e mijëra, nëse jo qindra mijëra amerikanëve.
Guverantori i New Yorkut, Andrew Cuomo, ka deklaruar se shteti i tij do të mbetet pa respiratorë të nevojshëm brenda 6 ditësh
Në vend se, siç pritej, të bënte përpjekje për një mobilizim
federal, që me shpejtësi të shpërndaheshin veshjet e nevojshme, maskat dhe respiratorët
për spitalet e pajisura dobët, për mjekët dhe infermierët anembanë vendit, të
cilët u lanë të pambrojtur gjatë trajtimit të pacientëve që po shtoheshin në
numër, administrata ishte e zënë për t’i mundur me çmim shtetet individuale (përfshirë
këtu edhe shtetin Masaçusets) gjatë përpjekjeve të tyre për të blerë materiale
shëndetësore.
Ajo shkoi zvarrë derisa u thirr në Ligjin e Prodhimit të
Mbrojtjes, në mënyrë që respiratorët dhe maskat në mungesë por shumë të
kërkuara, të nisin së prodhuari, e që tu
shpërndaheshin spitaleve në mbarë vendin, kur ato po ballafaqohen me pikun
e ciklit të kësaj epidemie.
Ajo i la guvernatorët dhe kryetarët e komunave në lloç, të
cilët po i përgjërohen për ndihmë.
Muaj të tërë, të cilët kjo administratë i humbi me përgënjeshtrime të rrezikut, e pastaj me gabimet vijues në hapa, krijuan eksponencialisht më shumë raste me COVID-19 se sa që ishin të nevojshme. Me fjalë të tjera, presidenti i ka duart e gjakosura.
Nuk është e tepërt që amerikanët të kërkojnë nga udhëheqësit
e tyre kompetencë, dhe që të informohen për përgjigjen ndaj një krize të përmasave
historike.
Përkundrazi, ata e kanë një Shtëpi të Bardhë të shëmtuar nga
korrupsioni dhe paaftësia, e cila me mesazhe të përziera i turbullon bursat dhe
atyre ua shkund sigurinë.
Në vend të
dhembshurisë dhe qartësisë, Presidenti, në fjalimet e tij gati të përditshme drejtuar
kombit, portretizon vrazhdësi, kujdes për veten dhe mungesë të orientimit.
Duke rrapëlluar me barna të paverifikuara dhe me karantina
të mundshme para publikut, sikur të ishte në ndonjë reality show me
egzibicione, ai më shumë të shqetëson se
sa që të ofron siguri. Pandemia po na
flet se tiparet më të këqija të kësaj presidence nuk janë thjesht vetëm një ushqim
për komeditë e mbrëmjes në TV; ato po na kushtojnë me jetë, me mirëqenie dhe me
shëndet të mendjes kolektive.
Shumë pika kyçe të vendimmarrjes në këtë krizë tashmë i kemi prapa shpine, mirëpo ende kemi të tjera në dukje. Për hir të vetes sonë, çdo amerikan duhet të shpresojë për një mrekulli të kthesës – dhe se strategjia shumë-pak, tepër-vonë e Task Forcës së Shtëpisë së Bardhë, tani e tutje do të mund të parandalojë një përhapje të mëtutjeshme të sëmundjes e të shkatërrimit ekonomik në shkallë të lartë. Por, vie nëntori, e në sytë e Presidentit duhet kërkuar llogari për jetërat e humbura dhe për vuajtjet e mëdha që mund të evitoheshin.
Artikulli është ribotuar në shqip me autorizimin e autorëve.
Ndalohet kopjimi dhe ribotimi i artikullit apo pjesëve të tij pa pëlqimin e autorit. Përktheu dhe përshtati: Visar Hoti
Demokratët fituan kontrollin e të dyja dhomave të Kongresit amerikan në zgjedhjet e 3 nëntorit, duke shënuar fitore edhe në bastione tradicionale republikane dhe duke i dhënë një goditje të rëndë politike presidentit Donald Trump.
Rezultatet tregojnë një ndryshim të madh në raportin e forcave në Uashington, ku republikanët deri më tani kontrollonin si Senatin, ashtu edhe Dhomën e Përfaqësuesve.
Fitorja e demokratëve vjen në një kohë pakënaqësish të mëdha të amerikanëve me gjendjen ekonomike, rritjen e kostos së jetesës dhe luftën kundër Iranit, të nisur nga administrata Trump në shkurt.
Rritja e çmimeve të karburanteve pas shpërthimit të luftës e ka shtuar presionin mbi familjet amerikane, ndërsa sondazhet kanë treguar se shumë votues e konsiderojnë administratën përgjegjëse për vështirësitë ekonomike.
Demokratët kanë arritur të fitojnë vende në Senat edhe në shtete që tradicionalisht votojnë për republikanët, përfshirë: Teksasin, Kansasin, Ajovën, Ohajon dhe Karolinën e Jugut.
Në Kansas, pastori Adam Hamilton u bë demokrati i parë që fiton një vend në Senat, pas më shumë se nëntë dekadash.
Në Ohajo, demokrati Sherrod Brown fitoi vendin që më parë e mbante nënpresidenti JD Vance, ndërsa në Teksas, James Talarico mposhti prokurorin e përgjithshëm republikan, Ken Paxton.
Të dyja shtetet kishin mbështetur bindshëm Trumpin në zgjedhjet presidenciale të vitit 2024.
Një tjetër fitore e rëndësishme për demokratët u shënua në Karolinën e Jugut, ku pediatrja Annie Andrews mposhti senatoren republikane, Darline Graham.
Graham ishte emëruar në Senat pas vdekjes së vëllait të saj, senatorit Lindsey Graham, dhe kishte mbështetjen e drejtpërdrejtë të Trumpit.
Presidenti amerikan kishte zhvilluar një fushatë intensive për kandidatët republikanë në javët e fundit para zgjedhjeve, duke marrë pjesë në më shumë se 24 tubime.
Ai u kishte kërkuar mbështetësve të votonin sikur edhe vetë të ishte në garë, me synimin për të mobilizuar elektoratin republikan.
Por, ndërsa rezultatet tregonin humbjen e shumicës republikane në Kongres, Trump këmbënguli se rezultati do të kishte qenë ndryshe nëse emri i tij do të ishte në fletëvotim.
“Unë nuk isha në fletëvotim dhe, po të isha, do të kishim fituar me epërsi dërrmuese”, shkroi ai në rrjetet sociale.
Demokratët fituan edhe një numër vendesh në Dhomën e Përfaqësuesve që më parë kontrolloheshin nga republikanët, përfshirë në Kentaki, Nju Xhërsi dhe Karolinën e Veriut.
Suksesi i tyre është shtrirë edhe në zgjedhjet për guvernatorë.
Në Teksas, demokratja Gina Hinojosa mposhti guvernatorin republikan, Greg Abbott, ndërsa demokratët fituan edhe në Ajova dhe Ohajo.
Çfarë nënkupton rezultati për Trumpin?
Marrja e kontrollit të të dyja dhomave të Kongresit u jep demokratëve mundësi të bllokojnë nisma ligjore të presidentit Donald Trump, të nisin hetime ndaj administratës së tij dhe të ushtrojnë mbikëqyrje më të madhe gjatë dy vjetëve të mbetur të mandatit.
Sipas një analize të institutit amerikan Brookings, një nga pasojat më të rëndësishme lidhet me emërimet presidenciale, të cilat kërkojnë miratimin e Senatit.
Kjo përfshin anëtarët e kabinetit, zyrtarët e lartë dhe gjyqtarët federalë, përfshirë ata të Gjykatës Supreme.
Me demokratët në shumicë, Trump mund ta ketë më të vështirë të emërojë kandidatët e tij, veçanërisht në sistemin gjyqësor, ku gjyqtarët emërohen për gjithë jetën.
Një tjetër instrument i rëndësishëm është kontrolli mbi shpenzimet federale.
Kongresi miraton fondet për funksionimin e qeverisë dhe programet publike, duke u dhënë demokratëve mundësi të ndikojnë në prioritetet buxhetore të administratës.
Mospajtimet mund të çojnë edhe në bllokimin e financimit të institucioneve federale, nëse palët nuk arrijnë marrëveshje.
Demokratët mund të ushtrojnë presion edhe mbi politikën e jashtme, përfshirë luftën kundër Iranit, përmes hetimeve parlamentare dhe kontrollit mbi financimin e operacioneve ushtarake.
Megjithatë, Trump ruan kompetencat ekzekutive dhe të drejtën e vetos ndaj ligjeve.
Për ta rrëzuar veton nevojiten dy të tretat e votave në secilën dhomë të Kongresit.
Kontrolli i Kongresit sjell edhe përgjegjësi për demokratët, nga të cilët votuesit do të presin përgjigje ndaj shqetësimeve ekonomike, ndër të tjera.
Kjo mund t’i bëjë dy vjetët e fundit të mandatit të Trumpit një periudhë përplasjesh politike, por edhe kompromisesh të domosdoshme për miratimin e buxhetit dhe financimin e qeverisë federale.
Shtetet e Bashkuara njoftuan se përfaqësuesit e Ukrainës dhe Rusisë do të takohen më 10 dhe 11 nëntor në Abu Dabi, për një rund të ri bisedimesh që synojnë t’i japin fund luftës në Ukrainë.
Uashingtoni shpreson se armëpushimi i përkohshëm i javës së kaluar do t’i hapë rrugë përparimit në negociata.
I dërguari i posaçëm amerikan, Steve Witkoff, tha se SHBA-ja do t’i ndërmjetësojë bisedimet, të cilat do të përqendrohen në masat për garantimin e sigurisë pas përfundimit të luftës, uljen e tensioneve, ndihmën humanitare dhe hapat e ardhshëm drejt paqes.
Sipas një zyrtari të lartë amerikan, Uashingtoni pritet të përfaqësohet nga Witkoff dhe Jared Kushner, të cilët udhëheqin përpjekjet amerikane për negociata.
Presidenti rus, Vladimir Putin, pranoi që bisedimet të zhvillohen në formatin trepalësh, me pjesëmarrjen e SHBA-së, Ukrainës dhe Rusisë, pas një takimi me Witkoffin në Shën Petersburg, dy javë më parë.
Kjo nismë e re diplomatike vjen ndërsa presidenti amerikan, Donald Trump, po përpiqet të arrijë përparim drejt përfundimit të luftës më vdekjeprurëse në Evropë që nga Lufta e Dytë Botërore.
Rundi i fundit i bisedimeve trepalëshe, me ndërmjetësimin amerikan, u mbajt në shkurt.
Procesi u ndërpre më pas, për shkak të luftës që përfshiu SHBA-në, Izraelin dhe Iranin.
Shpresat për rifillimin e negociatave u rritën pas një armëpushimi të përkohshëm, të ndërmjetësuar nga SHBA-ja, javën e kaluar.
Ai mundësoi dërgimin e ndihmave humanitare në qytetin Oleshki, në jug të Ukrainës, i cili është nën pushtimin rus.
Banorëve iu dha gjithashtu mundësia të largoheshin nga qyteti, nëse dëshironin.
Por, pavarësisht përpjekjeve diplomatike, sulmet mes Rusisë dhe Ukrainës kanë vazhduar.
Më 3 nëntor, sulmet ruse plagosën së paku 62 persona në një institucion shëndetësor në Harkiv dhe dëmtuan infrastrukturën energjetike në pjesë të tjera të Ukrainës.
Ndërkohë, sipas zyrtarëve, dronët ukrainas goditën një rafineri nafte në qytetin rus të Jarosllavlit.
Analistët dhe ish-zyrtarët amerikanë, me të cilët bisedoi Radio Evropa e Lirë, paralajmërojnë se nuk ka shumë arsye për të pritur ndonjë përparim të madh në Abu Dabi.
Sipas tyre, qëndrimet e Moskës dhe Kievit vazhdojnë të jenë shumë larg njëra-tjetrës dhe ende nuk ka shenja të qarta se Putin është i gatshëm të pranojë një armëpushim.
William Taylor, ish-ambasador i SHBA-së në Ukrainë dhe më vonë i ngarkuar me punë në Ambasadën amerikane gjatë mandatit të parë të Trumpit, tha se çështja kryesore është nëse Rusia e ka ndryshuar qëndrimin e saj ndaj armëpushimit.
“A ka vendosur Putin ta pranojë armëpushimin?”, pyeti Taylor, duke kujtuar se si Uashingtoni, ashtu edhe Kievi, e kanë shprehur vazhdimisht mbështetjen për të.
Ai rikujtoi se Trump ka propozuar më herët një armëpushim që do të ndalonte sulmet ndaj infrastrukturës energjetike.
Ukraina e ka pranuar propozimin, por Rusia e ka refuzuar.
Gjatë bisedimeve të mëparshme trepalëshe, të zhvilluara në nivel ekspertësh në janar dhe shkurt, negociatorët kanë shënuar përparim në disa çështje teknike, përfshirë mënyrën se si mund të mbikëqyrej respektimi i një armëpushimi të mundshëm.
Megjithatë, sipas Taylorit, ata nuk kanë arritur marrëveshje për vetë armëpushimin.
“Pjesa e vështirë, dhe ajo që do të përbënte përparim të vërtetë, do të ishte që Putin të thoshte po, se e pranon armëpushimin”, tha Taylor për Radion Evropa e Lirë.
Armëpushimi mbetet pengesa kryesore
Për Taylorin, suksesi i bisedimeve në Abu Dabi varet nga një gjë: nëse Rusia pranon t’i ndalë luftimet.
Nëse merret ky vendim politik, ekspertët ushtarakë dhe teknikë mund të përcaktojnë më pas se si do të mbikëqyret dhe zbatohet armëpushimi.
Kjo mund të përfshijë përdorimin e mjeteve të vëzhgimit nga ajri, dronëve dhe sensorëve, si dhe përcaktimin e procedurave për reagim ndaj shkeljeve të mundshme.
Por Heather Conley, eksperte në Institutin Amerikan të Ndërmarrjeve dhe ish-zyrtare e lartë e Departamentit amerikan të Shtetit për çështjet evropiane dhe euroaziatike, u shpreh më skeptike për mundësinë e arritjes së ndoonjë përparimi të madh.
“Nuk besoj se mund të presim shumë nga këto takime teknike, përveç faktit që bisedimet po rifillojnë”, tha Conley për Radion Evropa e Lirë.
“Nuk do të ketë ndonjë përparim vendimtar, por është e mundur të caktohet një takim tjetër”, shtoi ajo.
Sipas saj, shkëmbime të tjera të të burgosurve mund të jenë ndër rezultatet më realiste të këtyre bisedimeve.
Krahas negociatave në Abu Dabi, zyrtarët amerikanë do të takohen këtë javë në Bruksel me përfaqësuesit evropianë, për të diskutuar garancitë e sigurisë për Ukrainën, organizimin e ardhshëm të sigurisë në Evropë dhe mbështetjen financiare për rindërtimin e Ukrainës.
Sipas një zyrtari të lartë amerikan, në takime do të marrin pjesë përfaqësues të Francës, Gjermanisë, Britanisë së Madhe, Bashkimit Evropian dhe NATO-s.
Bisedimet synojnë të vazhdojnë përpjekjet diplomatike të zhvilluara së voni në Kiev, Oslo dhe Shën Petersburg.
Të paktën 68 persona kanë vdekur pasi dy trena të shpejtë u përplasën në Spanjë. Ky është aksidenti i dytë vdekjeprurës në më pak se një vit në linjat që lidhin Madridin me rajonin jugor të Andaluzisë, thanë autoritetet rajonale.
Dhjetëra persona të tjerë raportohet se kanë pësuar lëndime, teksa qindra autoambulanca, helikopterë janë parë në vendngjarje.
Pamjet e transmetuara nga mediat rajonale shfaqën disa vagonë të dëmtuar dhe shina metalike të shtrembëruara.
Miguel, që po udhëtonte me disa kolegë dhe gjendej në vagonët nga fundi i një prej trenave që u përplas, foli për radio COPE për aksidentin.
“Dëgjuam një zhurmë të madhe që zgjati për dhjetë sekonda, teksa treni po dilte nga shinat. Nga dritarja që gjendej në anën e djathtë e pamë trenin e shkatërruar”, tha ai.
Një person i informuar për aksidentin tha se një tren ekspres i operatorit hekurudhor spanjoll Iryo ndaloi pranë Toledos për shkak të një defekti në sinjalistikë, me urdhër të menaxherit të infrastrukturës, ADIF-it, kur u godit nga një tjetër tren i shpejtë.
Sipas këtij personi, një tren që operohet nga Renfe më pas goditi me shpejtësi të madhe trenin që kishte ndaluar, duke bërë që disa vagonë të të dy trenave të dilnin nga shinat.
As Iryo as Renfe nuk kanë komentuar publikisht për ngjarjen.
Qeveria rajonale e Kastilla-La Mança tha se numri i viktimave është të paktën 30, duke paralajmëruar se numri mund të rritet.
Jesus Perez Martin, kryetar i qytetit Los Jebenes, që gjendet në afërsi të vendit ku ndodhi aksidenti, tha se situata është e “tmerrshme”.
Ndërkaq, Ministria e Shëndetësisë e Spanjës u ka bërë thirrje njerëzve që të dhurojnë gjak pas këtij aksidenti.
Nga qeveria rajonale e Kastilla-La Mança thanë se 174 persona po udhëtonin me trenin e Iryo-s dhe 397 me atë të Renfe-së.
Përplasja e dy trenave vjen nëntë muaj pas një aksidenti mes dy trenave të shpejtë – që u përkisnin dy operatorëve të njëjtë – që ndodhi në të njëjtën linjë dhe që la të vdekur 46 persona.
Aksidenti i janarit, që ndodhi pasi një tren doli nga shinat dhe u përplas me një tren që po vinte në drejtim të kundërt pranë Adamuzit, në provincën e Kordobës, nxiti debat për nivelin e investimeve në mirëmbajtjen e rrjetit hekurudhor gjatë viteve të fundit.