Sistemi i ri i hyrje-daljeve (EES) i Bashkimit Evropian ka hyrë në fuqi zyrtarisht të premten. Ky sistem vlen për qytetarët që nuk janë shtetas të bllokut evropian.

EES-ja është sistem digjital që zëvendëson vulosjen manuale të pasaportave për qytetarët e të ashtuquajturave vende të treta, kur hyjnë në zonën Shengen.

Ky sistem regjistron të dhëna biometrike – gjurmët e gishtërinjve dhe imazhin e fytyrës – si dhe të dhëna personale dhe të dhëna udhëtimi, me qëllim përmirësimin e sigurisë kufitare, zbulimin e atyre që tejkalojnë afatin e qëndrimit dhe parandalimin e vjedhjes së identitetit.

Sistemi EES do të zbatohet për qytetarët që mbajnë pasaporta biometrike, pavarësisht nëse u duhet vizë për të hyrë në BE apo jo.

Zbatimi i pjesshëm i këtij sistemi kishte filluar në tetor të vitit 2025.

Për zyrtarët e Komisionit Evropian, ky është sistemi më modern në botë që ka treguar tashmë rezultate konkrete.

“Me sistemin e hyrje-daljeve, ne po ndërtojmë sistemin kufitar më modern të IT-së në botë. Dhe tashmë po i shohim rezultatet në pesë muajt e fundit. Janë regjistruar më shumë se 45 milionë hyrje dhe dalje. Ka pasur më shumë se 24.000 refuzime hyrjeje, nga të cilat mbi 600 njerëz janë identifikuar si kërcënim për sigurinë e bllokut tonë. Pra, kjo tregon vërtet se po funksionon për qëllimin për të cilin u miratua fillimisht”, tha Arianna Podesta, zëdhënëse e Komisionit Evropian.

Megjithatë, disa shtete anëtare tashmë po përballen me probleme teknike.

Belgjika, përveç Francës dhe Holandës, për shembull, e kishte njoftuar tashmë Komisionin Evropian se sistemi nuk do të ishte plotësisht funksional në të gjitha pikat kufitare deri në afatin e caktuar ligjor, përkatësisht më 10 prill.

Këto vende janë përballur me radhë pasagjerësh në aeroporte në muajt e fundit, të cilat në disa raste kanë rezultuar në pritje prej disa orësh në pikat kufitare.

Zëdhënësja e Podestes konfirmoi se Komisioni Evropian ka qenë në kontakt me vendet që përballen me probleme, duke ndarë praktikat më të mira nga ato shtete anëtare ku sistemi po funksionon shumë mirë.

Zyrtarët kompetentë të Komisionit Evropian pohojnë se duhen mesatarisht 70 sekonda për të regjistruar një hyrje ose dalje.

Megjithatë, lejohet fleksibilitet për të siguruar rrjedhën e qetë të kufijve, veçanërisht duke pasur parasysh sezonin e verës kur pritet lëvizje e shtuar.

Ky fleksibilitet do të jetë i mundur vetëm gjatë muajve të pushimeve verore.

“Rregullat u lejojnë shteteve anëtare të pezullojnë regjistrimin e të dhënave biometrike, në një farë mënyre për të pezulluar pjesërisht funksionimin e EES, në rast të kohës së tepërt të pritjes. Kjo mundësi ekziston deri në shtator, duke mbuluar kështu periudhën e verës kur mund të pritet rritje e trafikut”, tha Podesta.

Sistemi EES shihet si një mënyrë për të siguruar sigurinë e kufijve të BE-së.

Udhëtarët që qëndrojnë më gjatë se afati i lejuar i qëndrimit të tyre në BE (90 ditë në një periudhë 180-ditore) konsiderohen se qëndrojnë jashtëligjshëm në Zonën Shengen dhe do t’iu nënshtrohen një procedure kthimi.

Sipas rregullores së Komisionit Evropian, vendimet për kthim në raste të caktuara do të shoqërohen me një ndalim hyrjeje (kur nuk është dhënë një periudhë për largim vullnetar ose kur detyrimi për t’u kthyer nuk është përmbushur), ndërsa në raste të tjera mund të vendoset edhe një ndalim hyrjeje.

Si ndalimet e hyrjes ashtu edhe vendimet e kthimit do të regjistrohen në sistemin EES.

Kohëzgjatja e ndalimit të hyrjes do të përcaktohet duke marrë parasysh të gjitha rrethanat përkatëse të rastit individual dhe, si rregull, nuk do të kalojë pesë vjet.

Nëse personi ndaj të cilit zbatohet ndalimi përpiqet të kalojë përsëri kufirin Shengen, hyrja do t’i refuzohet në kufi dhe të dhënat e refuzimit do të regjistrohen në sistem.

Në raste të caktuara, parashikohet edhe mundësia e pavlefshmërisë së pasaportës pas përpjekjes për hyrje.

| Radio Evropa e Lirë

Armëpushimi i brishtë si duket po respektohet disa orë pasi Shtetet e Bashkuara dhe Irani u pajtuan për të, teksa anijet po lëvizin përmes Ngushticës së Hormuzit dhe bombardimet janë ndalur për herë të parë në më shumë se një muaj.

Udhëheqësit nga e mbarë bota – përfshirë edhe tregjet financiare dhe të energjisë – më 8 prill mirëpritën armëpushimin, teksa shpresojnë se ai do të çojë në një zgjidhje diplomatike për t’i dhënë fund luftës, ndonëse ka pasur disa raportime për sulme ajrore të kryera nga Izraeli dhe Irani.

“Presidenti i Shteteve të Bashkuara më ka thënë mua, dhe i ka thënë të gjithë ekipit negociator – sekretarit të Shtetit, Marco Rubion, dhe të dërguarit të posaçëm, Steve Witkoff – ‘Shkoni dhe punoni me mirëbesim për të arritur një marrëveshje’”, tha nënpresidenti amerikan, JD Vance, gjatë pjesëmarrjes në një ngjarje në Budapest.

“Ai nuk ka durim. Është i paduruar për të bërë përparim. Na ka thënë të negociojmë me mirëbesim dhe mendoj se nëse ata negociojnë me mirëbesim, do të jemi në gjendje të gjejmë një marrëveshje. Por, kjo është një ‘nëse’ e madhe dhe, në fund varet nga iranianët se si do të negociojnë. Shpresoj që të marrin vendimin e duhur”, shtoi Vance.

Uashingtoni dhe Teherani u pajtuan më 7 prill për një armëpushim dyjavor, të ndërmjetësuar nga Pakistani, duke u tërhequr nga përshkallëzimi për t’u dhënë kohë dy palëve të negociojnë një marrëveshje paqeje.

“SHBA-ja do të punojë ngushtë me Iranin, për të cilin kemi përcaktuar se ka kaluar në atë që do të jetë një ndryshim shumë produktiv i regjimit”, tha Trump në rrjetet sociale më 8 prill.

Islamabadi do të ndërmjetësojë negociatat e drejtpërdrejta mes dy vendeve më 10 prill.

Trump, që më 7 prill shkroi se “një civilizim i tërë do të vdesë sonte” nëse Irani nuk arrin një marrëveshje, shkroi në rrjetet sociale se ka pranuar një propozim 10-pikësh nga Teherani dhe se ai beson se “është një bazë mbi të cilën mund të punohet për të negociuar”.

Iranianët janë shprehur të lehtësuar, por njëkohësisht të shqetësuar pasi SHBA-ja dhe Irani njoftuan për marrëveshjen, që parasheh ndaljen e armiqësive për dy javë. Pas më shumë se pesë javë sulme ajrore, disa iranianë thonë se presin ditë të vështira përpara, me infrastrukturë të shkatërruar, por gjithashtu duan që Qeveria e tyre të rivendosë të drejtat themelore dhe të lirojë të burgosurit politikë.

“Jam i lumtur që ka një armëpushim, por nuk do të qetësohem derisa të ketë paqe të qëndrueshme”, tha një burrë nga brenda Iranit në një mesazh dërguar Radios Farda të Radios Evropa e Lirë.

“E di se na presin ditë të vështira. Infrastruktura është shkatërruar dhe autoritetet me gjasë do të bëhen më të dhunshme, por ne duhet të qëndrojmë të bashkuar dhe të distancohemi nga nxitësit e luftës”.

Trump nuk dha detaje për propozimin iranian, por shtoi se marrëveshja varet nga fakti nëse Teherani lejon kalim të papenguar të anijeve në Ngushticën e Hormuzit, një rrugë kyç detare përmes së cilës kalon rreth 20 për qind e naftës dhe gazit në botë.

Sipas të dhënave nga monitoruesi detar MarineTraffic, deri në mesditë dy anije kaluan përmes kësaj rruge ujore.

“Shenjat e para të aktivitetit të anijeve po shfaqen në Ngushticën e Hormuzit pas njoftimit për armëpushim, që përfshin një rihapje të përkohshme të kësaj rruge strategjike për të mundësuar negociatat”, thuhet në një postim të këtij monitoruesi në X, duke theksuar se një anije transportuese me pronësi greke dhe një anije me flamur liberian kanë kaluar tashmë përmes ngushticës.

Ministri i Jashtëm iranian, Abbas Araqchi, konfirmoi përmes një postimi në X se nëse sulmet kundër Iranit ndalohen, forcat e armatosura iraniane “do të ndalin” sulmet hakmarrëse ndaj caqeve në mbarë Lindjen e Mesme.

“Gjatë dy javëve, do të jetë i mundur kalimi i sigurt përmes Ngushticës së Hormuzit përmes koordinimit me forcat e armatosura të Iranit dhe duke pasur parasysh kufizimet teknike”, shkroi ai.

Izraeli tha se e mbështet vendimin e presidentit Trump për të ndalur sulmet ndaj Iran për dy javë, me kusht që të rihapet menjëherë Ngushtica e Hormuzit dhe të ndalen sulmet ndaj SHBA-së, Izraelit dhe vendeve të tjera në rajon.

Por, deklarata, e publikuar nga zyra e kryeministrit izraelit, Benjamin Netanyahu, tha se armëpushimi nuk përfshin Libanin, gjë që bie ndesh me një deklaratë të mëhershme të kryeministrit të Pakistan, Shehbaz Sharif.

Agjencia shtetërore e lajmeve e Libanit, raportoi për sulme të reja izraelite në jug të vendit, përfshirë granatime dhe një sulm ajror në mëngjes ndaj një ndërtese pranë një spitali, ku u vranë katër persona.

Për më tepër, ushtria izraelite lëshoi paralajmërime urgjente për banorët, duke thënë se planifikonte të sulmonte në jug të Libanit.

Ndërkohë, shtetet e Gjirit, Kuvajti dhe Emiratet e Bashkuara Arabe raportuan për sulme të reja në territorin e tyre.

| Radio Evropa e Lirë

Presidenti amerikan, Donald Trump, tha se SHBA-ja ka pranuar një armëpushim dyjavor me Iranin, të ndërmjetësuar nga Pakistani, për t’u dhënë kohë palëve që të negociojnë një marrëveshje paqeje.

Trump, i cili më 7 prill paralajmëroi se “një qytetërim i tërë do të vdesë sonte” nëse Irani nuk bën marrëveshje, tha se ka marrë nga Teherani një propozim me 10 pika dhe se e konsideron atë një bazë të mirë për negociata.

Agjencia e lajmeve Tasnim, e afërt me forcat e Gardës Revolucionare Islamike të Iranit (IRGC), konfirmoi se është “vendosur” një armëpushim midis dy palëve, “me kushte të caktuara”.

Ajo nuk dha detaje shtesë, duke thënë se ato do të shpallen së shpejti.

Trump, gjithashtu, nuk dha detaje për propozimin iranian, por tha se marrëveshja varet nga lejimi i lëvizjes së lirë të anijeve në Ngushticën e Hormuzit – një rrugë shumë e rëndësishme për transportin e naftës dhe gazit.

“… pas kërkesës së tyre që unë t’i ndalja sulmet shkatërruese që ishin planifikuar për sonte ndaj Iranit, dhe me kusht që Republika Islamike e Iranit të pajtohet për hapjen E PLOTË, TË MENJËHERSHME dhe TË SIGURT të Ngushticës së Hormuzit, unë pranoj t’i pezulloj bombardimet dhe sulmet ndaj Iranit për një periudhë dyjavore”, shkroi Trump në rrjetet sociale.

Analistët e përshkruajnë këtë kusht si çelës të marrëveshjes, duke shtuar se stabiliteti i armëpushimit do të varet nga Teherani.

“Tani të gjithë sytë janë tek Irani, pasi presidenti e ka kushtëzuar armëpushimin me hapjen e Ngushticës nga ana e Iranit”, thotë për Radion Evropa e Lirë Alex Plitsas, bashkëpunëtor i lartë në Këshillin Atlantik dhe ish-zyrtar i Pentagonit.

Izraeli tha se e mbështet vendimin e Trumpit për t’i pezulluar sulmet kundër Iranit, por shtoi se “armëpushimi dyjavor nuk e përfshin Libanin”.

Anne Dreazen, nënkryetare e Qendrës për një Lindje të Mesme të Re pranë Komitetit Hebre Amerikan, thotë për Radion Evropa e Lirë se, ndonëse armëpushimi përfaqëson një “ulje taktike të tensioneve”, kushtet detare mbeten shumë të brishta.

Ajo thotë se, për shkak se kalimi vazhdon të koordinohet përmes ushtrisë iraniane, marrëveshja përfaqëson një “regjim të kontrolluar dhe të kushtëzuar të qasjes”, dhe jo një rikthim të vërtetë te normat ndërkombëtare.

“Në terma praktikë, Irani po ruan aftësinë për të rregulluar, kufizuar apo politizuar trafikun detar, duke e përdorur Ngushticën si mjet presioni, në vend që të rikthejë parimin e lundrimit të lirë”, thotë Dreazen.

Sipas saj, barra bie mbi Teheranin për të dëshmuar se është i gatshëm të “ndryshojë kurs”.

“Arsyeja për ta bërë këtë është se ne tashmë i kemi përmbushur dhe tejkaluar të gjitha objektivat ushtarake dhe jemi shumë larg një marrëveshjeje përfundimtare në lidhje me PAQEN afatgjate me Iranin dhe PAQEN në Lindjen e Mesme”, shtoi Trump.

Ministri i Jashtëm iranian, Abbas Araqchi, shkroi në X se nëse sulmet kundër Iranit ndalen, forcat e armatosura iraniane do t’i ndërpresin sulmet e tyre kundër objektivave në të gjithë Lindjen e Mesme.

“Për një periudhë prej dy javësh, kalimi i sigurt nëpër Ngushticën e Hormuzit do të jetë i mundur nëpërmjet koordinimit me Forcat e Armatosura të Iranit dhe duke marrë në konsideratë kufizimet teknike”, tha ai.

Ky zhvillim pason paralajmërimet e Trumpit se Shtetet e Bashkuara do t’i sulmojnë termocentralet dhe urat e Iranit – deklarata që zyrtarët iranianë i përshkruan si kërcënime për ‘krime lufte’, edhe pse disa ekspertë të së drejtës ndërkombëtare i kontestuan këto vlerësime.

Ai vjen gjithashtu vetëm disa orë pasi sulmet ajrore të SHBA-së dhe Izraelit goditën vende të shumta në të gjithë Iranin, duke përfshirë infrastrukturën dhe ishullin strategjik, Harg.

Zyrtarë të lartë të administratës së Trumpit e cilësuan marrëveshjen si “një fitore”, ndërsa Jason Brodsky, drejtor i politikave në organizatën Të Bashkuar kundër Iranit, e përshkruan atë si “një pauzë taktike” nga ana e Shteteve të Bashkuara për të parë nëse Irani do t’i përmbahet marrëveshjes.

“Mendoj se presidenti Trump e ka ende opsionin e përshkallëzimit. Planet për sulm janë përgatitur. Kërcënimi i besueshëm ushtarak mbetet”, thotë ai për Radion Evropa e Lirë.

Paraprakisht kishte shqetësime globale për deklaratat e Trumpit për shkatërrimin e civilizimit iranian.

Papa Leoni, amerikan, e konsideroi këtë “vërtet të papranueshme”, ndërsa të tjerë paralajmëruan kundër sulmeve ndaj infrastrukturës civile.

Derisa konflikti, që filloi me sulmet ajrore amerikane dhe izraelite ndaj Iranit më 28 shkurt, vazhdonte, kishte pak shenja që palët ishin gati për kompromis, dhe propozimet e Uashingtonit dhe Teheranit rrallë përputheshin.

| Radio Evropa e Lirë